نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

زیستن با زمانِ تعلیق‌شده: ریتم‌های شهری و زمان‌مندی‌های آیینی در رشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
10.22034/jasi.2026.2085795.1616
چکیده
این مقاله به بررسی تجربه‌ی «زمان تعلیق‌شده» در زندگی شهری رشت می‌پردازد؛ وضعیتی که در آن زمان رسمی نه به‌طور کامل اعمال می‌شود و نه فرو می‌پاشد، بلکه از خلال تعامل‌های روزمره، آیین‌های بدنی و ریتم‌های موقعیتی معلق می‌ماند. داده‌های این پژوهش حاصل بیست و یک حضور پراکنده اما مستمر در فضاهای عمومی و نیمه‌عمومی شهر بوده و در چند دوره‌ی متمایز زمانی انجام شده است تا امکان مقایسه‌ی تغییرات ریتم‌ها در فصل‌ها، ساعات روز و شرایط متفاوت نهادی فراهم شود. در مجموع، ۵۳ موقعیت مشاهده‌ای ثبت و تحلیل شده‌اند؛ موقعیت‌هایی که هر کدام یک واحد تحلیلی مستقل محسوب شده و شامل بازه‌هایی میان ۲۰ دقیقه تا ۳ ساعت بوده‌اند. تحلیل ریتم‌شناختی این داده‌ها نشان می‌دهد که کنشگران با تکیه بر ژست‌ها، نشانه‌های موقعیتی و هماهنگی‌های موقعیت‌مند، نوعی نظم زمانی تولید می‌کنند که در قالب «رژیم‌های زمانی آیینی» عمل می‌کند؛ مجموعه‌ای از اعمال تکرارشونده و اجتماعی که امکان ادامه‌ی کارکرد شهری در شرایط عدم‌قطعیت نهادی را فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که زمان شهری نه صرفاً جریان تجربه‌شده، بلکه میدانی نابرابر، مذاکره‌شدنی و بدن‌مند است و بر دسترسی به منابع، قدرت و نابرابری‌های شهری اثر می‌گذارد. این مطالعه با تکیه بر داده‌های مردم‌نگارانه پیشنهاد می‌کند که سیاست زمان و هماهنگی موقعیتی برای فهم سازوکارهای حکمرانی عملی در شهرهای جنوب جهانی اهمیت دارد و می‌تواند به غنی‌ترشدن مباحث مربوط به ریتم‌های شهری کمک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Living with Suspended Time: Urban Rhythms and Ritual Temporalities in Rasht

نویسندگان English

Zargham Fathi 1
Mahmoud Sharepour 1
Hasan Chavoshian 2
Fardin Alikhah 2
1 Department of Sociology, Faculty of Humanity and Social Sciences, University of .Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanity Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده English

In many Global South cities, urban time is often misperceived as mere chaos or institutional failure. This study challenges such reductionism by focusing on Rasht, Iran, where urban temporality exists in a state of “suspension.” The core problem is how this “suspended time”—a zone between formal regulation and social collapse—is produced and navigated through everyday rhythms and ritualized interactions. The primary objective is to deconstruct the “ritual temporal regimes” governing the city. This research is significant because it moves beyond static spatial analysis to offer a rhythmic understanding of urban life, revealing how temporal coordination functions as a mechanism for negotiating power and resource access in unpredictable environments. The study asks: How is the experience of suspended time embodied in Rasht’s daily rhythms? What role do bodily rituals and situational cues play in maintaining temporal order amidst institutional ambiguity? Adopting a rhythm analytical and ethnographic approach, the research is based on 21 intermittent but sustained field presences. The data comprises 53 systematically observed situations (ranging from 20 minutes to 3 hours), treated as distinct analytical units. This allowed for a comparative analysis of rhythms across different seasons, times of day, and institutional conditions. Findings indicate that urban time in Rasht is not a neutral backdrop but an unequal, negotiable, and embodied construct. Actors utilize “situated coordination” and gestural cues to create a fragile temporal order. The study concludes that these “ritual temporal regimes” are central to the city’s “time politics,” where power is exercised through the ability to negotiate duration. Ultimately, understanding these rhythmic nuances is crucial for deciphering practical governance and socio-economic inequality in Global South cities.

کلیدواژه‌ها English

Suspended time
Urban rhythm
Ritual temporal regimes
Embodiment
Global South cities
Practical governance
بوردیو، پیر (۱۳۹۱). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نشر ثالث.
توکل، محمد و قاضی‌نژاد، مریم (۱۳۸۵). «جامعه‌شناسی زمان؛ تأملی در مفاهیم و نظریه‌ها». نامه علوم اجتماعی، (۲۷): ۴۹۷۸.
ذاکری نصرآبادی. زهرا؛ بهزادفر. مصطفی و مهدوی‌نژاد. محمدجواد (۱۳۹۷). «تبیین مؤلفه‌های سازنده ریتم‌شناسی فضا در بازشناسی ساختار فضایی-زمانی شهر»، باغ نظر، ۱۵ (۶۷): ۵-۱۸.
  ذاکری نصرآبادی. زهرا؛ بهزادفر. مصطفی و مهدوی‌نژاد. محمدجواد (۱۳۹۸). «کاربست ریتم‌شناسی در تحلیل سازمان فضایی-زمانی شهر (نمونه موردی: شهر تهران)»، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، ۲۴ (۱): ۵-۱۶.
توکلی‌راد، مهرداد و غفاری، غلامرضا (۱۴۰۳). «شهروندی محدود؛ احساس شکل‌گرفته در میان حاشیه‌نشینان شهر رشت». توسعه محلی (روستایی ـ شهری)، ۱۶(۲): ۴۲۳۴۳۹.
دانش، سارا؛ موسوی، فاطمه و رضایی، محمد (۱۴۰۳). «تجربة زیستة زنان بی‌خانمان شهر تهران از بدن، زمان و مکان». مطالعات فرهنگی و اجتماعی زنان، ۱۵(۱): ۲۳۴۶.
رحمانی. جبار (۱۳۹۶). «فرهنگ و شخصیت در اصفهان: مطالعه‌ای انسان‌شناختی در باب یک گونه شخصیتی در شهر اصفهان»، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، ۷ (1): ۷۲۹.
ذاکری‌ نصرآبادی، زهرا؛ زاهدی، محمدجواد؛ قانعی‌راد، محمدامین؛ قاسمی، وحید و ملکی، امیر (۱۳۹۷). «واکاوی نظام معنایی شهرنشینان از زمانمندی در زندگی روزمره: تحلیل زمانمندی توسعه‌مدار به‌مثابه راهبردی نوین در چشم‌انداز توسعه ایران». راهبرد، ۲۷(۸۸): ۹۹۱۳۱.
کاظمی. عباس (۱۳۸۸). پرسه‌زنی و زندگی روزمره ایرانی: تأملی بر مصرف مراکز خرید مدرنیته در ایران. تهران: آشیان.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 خرداد 1405