نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

مدل‌های فرهنگی‌شناختی حل مسئله در ضرب‌المثل‌های زبان فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
لیلا اردبیلی
استادیار مردم‌شناسی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی‌اجتماعی، تهران، ایران،
چکیده
ضرب‌المثل‌ها مجموعه‌ای از افکار و تصوراتی هستند که به‌صورت عبارت‌ها و جمله‌های تمثیلی موجز بیان می‌شوند و منعکس‌کننده ارزش‌های فرهنگی مردمان یک جامعه هستند. ضرب‌المثل‌ها حامل بینشی عمیق از آداب ‌و رسوم، سنت‌ها، اعمال مذهبی و میراث فرهنگی یک جامعه هستند و از این‌رو به مردمان آن جامعه کمک می‌کنند تا مفهوم‌سازی مشترکی از جهان اطراف و تجربیات زندگی روزمره خود داشته باشند. به واسطه همین آشکارسازی مصادیق اشتراک فرهنگی است که در مطالعات مردم‌شناختی، ضرب‌المثل‌ها همواره از زوایای مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرند. مقاله حاضر برآن است تا با بهره‌گیری از نظریه مدل‌های فرهنگی، که یکی از نظریه‌های مطرح در مردم‌شناسی شناختی است، دوازده مورد از ضرب‌المثل‌های زبان فارسی که در موقعیت‌های بحرانی و چالش‌برانگیز مورد استفاده قرار می‌گیرند را در میان بیست اطلاع‌رسان فارسی‌زبان بررسی کند و با کمک روش توصیفی­تحلیلی، آزمون شباهت و مقیاس‌گذاری چندبعدی نشان دهد که گویشوران زبان فارسی در موقعیت‌های بحرانی دارای چه مدل‌های فرهنگی فعالی برای حل مسئله هستند.  هدف از انجام این پژوهش گشودن راهی برای یافتن پاسخی از منظری ذهنی­شناختی به این پرسش است که مدل‌های فرهنگی و استراتژی‌های فرهنگی حل مسئله «من فارسی‌زبان ایرانی» در شرایط بحرانی و چالش‌برانگیز کدام‌اند. نتایج بدست آمده از پژوهش نشان داد که «تلاش برای تغییر شرایط»، «تغییر نگرش نسبت به شرایط»، «سازگاری با شرایط بحرانی» از جمله مدل‌های فرهنگی‌ای هستند که افراد در مواقع بحرانی و بروز مشکلات از آنها به‌عنوان استراتژی حل مسئله استفاده می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
مردم‌شناسی شناختی
حل مسئله
روان‌شناسی قومی
ضرب‌المثل‌های فارسی
مدل‌های فرهنگی

موضوعات

عنوان مقاله English

The Cognitive Cultural Models of Problem Solving in Persian-Language Proverbs

نویسنده English

Leila Ardebili
assistant Prof. of Anthropology, Institute of Culturosocial Studies, Tehran, Iran
چکیده English

Proverbs are a set of thoughts and ideas that are expressed as succinct allegorical expressions and sentences and reflect the cultural values of the people of a society. Proverbs carry a deep insight into the customs, traditions and cultural heritage of a society and therefore help the people of that society to have a common conceptualization of the world and the experiences of their daily lives. It is mainly due to the disclosure of cultural and common values, that the proverbs always play a central role in anthropological studies from different point of views. Using the theory of cultural models, which is one of the most important theories proposed in cognitive anthropology, this article examines twelve Persian proverbs that are used in challenging situations among twenty Persian-speaking informants. Using descriptive-analytical method, the similarity test and multidimensional scaling, this research want to show what kind of cultural models Persian speakers use in critical situations as problem solving strategies. In fact, the purpose of this research is to pave the path to find an answer from a mental-cognitive point of view to the question of what are the cultural models and cultural strategies to solve the problem in critical and challenging situations among Persian speakers. The results showed that "trying to change conditions", "changing attitude towards conditions", "adapting to critical conditions" are among the cultural models that they use as problem solving strategies in times of crisis and challenge.

کلیدواژه‌ها English

"Cognitive anthropology"
"Cultural models"
"Ethnic Psychology"
"Problem Solving"
"Persian proverbs"
اردبیلی. لیلا (1394). مقدمه‌ای بر انسان‌شناسی شناختی، نظریه‌ها و مفاهیم. تهران: علمی و فرهنگی.
بناردو. جووانی، دی­مانک. ویکتور (1397). مدل‌های فرهنگی پیدایش، روش‌ها و آزمون‌ها. ترجمه لیلا اردبیلی. تهران: پژوهشکده فرهنگ، هنر و ارتباطات.
پاک‌نژاد. محمد، الخاص. ویسی، نقی­زاده. محمود (1395). بررسی طرحواره‌های موجود در ضرب‌المثل‌های شمال خوزستان در گویش دزفولی. فصلنامه زبان‌پژوهی دانشگاه الزهرا. 24 (9). 138-111.
پورابراهیم. شیرین، نعمتی. فاطمه (1399). کاوشی در ابعاد شناختی، فرهنگی و بافتی ضرب‌المثل‌های نمادین گویش دلواری با استفاده از انگارة آمیختگی مفهومی بسط‌یافتة آندرسون(2013). نشریه پژوهش های زبان­شناسی. 12 (2). 122-97.
جمشیدی. فاطمه، میردهقان. مهین‌ناز (1400). بررسی طرح واره­های ذهنی موجود در ضرب­المثل­های تهرانی. نشریه روایت‌شناسی. 5 (10). 149-119.
روشن. بلقیس، یوسفی­راد. فاطمه، شعبانیان. فاطمه (1392). مبنای طرحواره‌ای استعاره‌های موجود در ضرب‌المثل‌های شرق گیلان. فصلنامه زبانشناخت. 3 (3). 94-75.
شهری. جعفر (1381). قند و نمک (ضرب‌المثل‌های تهرانی به زبان محاوره). چاپ 4. تهران: معین.
کادُن. جان آنتونی (1380). فرهنگ توصیفی ادبیات و نقد. ترجمه کاظم فیروزمند. چاپ 1. تهران: شادگان.
 
 
 
Blount. B. G. (2003). Keywords, Cultural Models, and Representation of Knowledge: A Case Study from the Georgia Coast (USA). Occasional Publication no. 3 Athens: Coastal Anthropology Resources Laboratory. Department of Anthropology. University of Georgia.
Briggs. C. L.(1985).  The Pragmatics of Proverb Performances in New Mexican Spanish. American Anthropologist .87(4). 793-810.
Colston. H. L. (2000). Book Review. Journal of Pragmatics. 32(1). 627-638.
D’Andrade. R. G. (2003). The Development of Cognitive Anthropology. Cambridge: Cam­bridge University Press.
………………… (1990). Cultural Cognition. In: POSNER. I. M. (ed.). Foundations of Cogni­tive Science (pp. 795-830). Cambridge. MA: MIT Press.
………………...(1981). The Cultural Part of Cognition. Cognitive Science. 5(3).179-195.
Fisher. M. D., Kronenfeld. D.B. (2011).  Simulation (and Modeling). In: KRONENFELD. D. B. G.BENNARDO. V.C. DE. MUNCK & M. D. FISCHER (eds.).  A Companion to Cognitive Anthropology (pp.61-81). Blackwell Publishing.
Holland. D., Quinn. N. (1987). Cultural Models in Language and Thought. Cam­bridge: Cambridge University Press.
Honeck. R. P. (1997). A Proverb in Mind: The Cognitive Sciences of Proverbial Wit and Wisdom. Mahwah. JN: Lawrence Erlbaum.
……………., Temple. Jon. G. (1994). Proverbs: The Extended Conceptual Base and Great Chain Metaphor theories. Metaphor and Symbolic Activity. 9(2). 85-112.
……………., Weldge. J (1997). Creation of Proverbial Wisdom in the Laboratory. Journal of Psycholinguistic Research. 26(6). 605-629.
Lakoff. G., Turner. M. (1989). More than Cool Reason: A Field Guide to Poetic Metaphor. Chicago/London: The University of Chicago Press.
Lawal. A., Ajayi. B., Raji. W. (1997). A Pragmatic Study of Selected Pairs of Yoruba Proverbs. Journal of Pragmatics. 27. 635-652.
Maalej. Zouhair (2009). A Cognitive-Pragmatic Perspective on Proverbs and Its Implications for Translation. International Journal of Arabic-English Studies. 10(2). 135-153.
Shore. Bradd (1996). Culture in Mind: Cognition, Culture, and the Problems of Meaning. New York/Oxford: Oxford University Press.
Sweller. John (1988). Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning. Cognitive Science. 12 (2).  257–285.
Temple. Jon G.,. Honeck. Richard P. (1999). Proverb Comprehension: The Primacy of Literal Meaning. Journal of Psycholinguistic Research. 28(1). 41-70.
White. G. (1987). Proverbs and Cultural Models: An American Psychology of Problem Solving. IN:  N. Quinn and D. Holland (eds.). Cultural Models in Language and Thought (pp.151-172). Cambridge University Press.
نامه انسان‌شناسی
دوره 21، شماره 38
بهار و تابستان 1403
شهریور 1403
صفحه 13-35