نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

محاکم قضایی و شیوه مجازات در دوره قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استادیار، پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی، تهران، ایران
چکیده
حکومت‌های ایران در تاریخ میانه قوانین ثابت و یکپارچه‌ای برای جامعه قضایی نداشتند. زیرا مؤلفه‌های قضایی حکمرانی در طول زمان با توجه به حوادث و رخدادهای تاریخی متغیر بوده است. نظام قاجار با توجه به شیوه حکمرانی سنتی خود بر بستری از محکمه‌های عرفی و شرعی و مجازات‌های نامشخص شکل گرفته بود. مجازات‌ها و داوری‌هایی که نه از روی قانون مکتوب و فراگیر بلکه بر اساس امیال سلطان، شاهزاده، حاکم و روحانیون محلی اجرایی می‌گردید. این مجازات‌ها نیز مانند محاکمات شخصی بر اساس خواست قبله عالم و با استفاده از شیوه‌های غیرانسانی انجام می‌گرفت. این تحقیق، با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر اسناد آرشیوی و منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد خودکامگی سلاطین، شاهزادگان، حکام قاجاری و برخی از روحانیون و استبداد مطلقه آنان، فقدان نظام قانونمند قضایی، استفاده از مجازات‌های غیرانسانی برای جلوگیری از تکرار جرم و عبرت سایرین، و مجازات‌های گوناگون در جهت اغراض شخصی، ماهیت نظام قضایی دوره قاجار را تشکیل می‌داد. با وجود تلاش‌های گوناگون در مسیر اصلاح ساختار قضایی و قانونی که از دوره صدارت امیرکبیر در عهد ناصرالدین شاه آغاز شد و با انقلاب مشروطه پیوند یافت، تداوم وضع موجود تا پایان دوره قاجار با فراز و فرودهایی همراه بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Judicial Courts and The Manner of Punishment in Qajar Period

نویسندگان English

Mohammad Ahmadabadi
Tooba Zamani
assistant professor of history, research institute of police sciences and social studies
چکیده English

In medieval history, Iranian governments did not have fixed and unified laws for the judiciary. Because of the judicial components, governance has changed over time according to historical events. The Qajar system, according to its traditional way of governing, was formed on the basis of traditional judicial laws. Laws that were enforced not by written and comprehensive law but by the wishes of the sultan, prince, and local ruler. Punishments, like personal trials, were carried out according to the will of the qibla and different from conventional international law. This research is a descriptive-analytical method and data collection method based on archival documents and library resources. Findings show that the tyranny of Qajar kings, princes, rulers, some of the clergy and their absolute tyranny, lack of legal judicial system, use of inhumane punishments to prevent the recurrence of crime and the example of others, various punishments for personal gain, formed the nature of the Qajar judicial system . Despite various efforts to reform the judicial and legal structure that began during the presidency of Amir Kabir during the reign of Nasser al-Din Shah and was linked to the Constitutional Revolution, the situation continued until the end of the Qajar period with ups and downs.

کلیدواژه‌ها English

punishment
judicial courts
Qajar
reformations
آبراهامیان. یرواند (1382). اعترافات شکنجه‌شدگان، زندان‌ها وابراز ندامت‌های علنی در ایران نوین. مترجم رضا شریفی‌ها. سوئد: باران
آبراهامیان. یرواند (1384). ایران بین دو انقلاب. ترجمه محمد ابراهیم فتاحی و احمد گل­محمدی. تهران: نی
آدمیت. فریدون (1340). فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت. تهران: سخن
آدمیت. فریدون (1351). اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار. تهران: خوارزمی
آدمیت. فریدون (1353). امیرکبیر و ایران. تهران: خوارزمی
آدمیت. فریدون، ناطق. هما (1356). افکار اجتماعی و سیاسی و اقتصادی در آثار منتشر نشدة دوران قاجار. تهران: آگاه
اتحادیه. منصوره (نظام مافی) (1377). اینجا تهران است. تهران: تاریخ
احتشام‌السلطنه. محمود (1367). خاطرات احتشام السلطنه. به کوشش و تحشیة سید محمد مهدی موسوی. تهران: زوار
اعتضادالسلطنه. علیقلی­میرزا (1370). اکسیرالتواریخ، تاریخ قاجاریه از آغاز تا 1259 ه.ق. به اهتمام جمشید کیانفر. تهران: نویسمن
اعتمادالسلطنه. محمدحسن‌بن‌علی (1345). روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه. ویرایش دوم با مقدمه ایرج افشار. تهران: امیرکبیر
اعتمادالسلطنه. محمدحسن‌بن‌علی (1363). الماثر والآثار. به کوشش ایرج افشار. دورة سه‌جلدی. تهران: اساطیر
اُلگار. حامد (1356). دین ودولت در ایران، نقش علما در دوره قاجاریه. ترجمة ابوالقاسم سری. تهران: توس
امین‌الدوله. میرزاعلی‌خان (1341). خاطرات سیاسی امین­الدوله. به کوشش حافظ فرمانفرمائیان. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های ایران
اورسل. ارنست (1353). سفرنامه اورسل. ترجمة علی­اصغر سعیدی. تهران: زوار
بروگش. هانریش کارل (1374). سفری به دربار سلطان صاحبقران. ترجمة محمدحسین‌ کردبچه. تهران: اطلاعات
پولاک. یاکوب ادوارد (1368). سفرنامة پولاک. ترجمة کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی
جکسون. آبراهام، ویلیامز. والنتاین (1352). سفرنامة جکسون، ایران در گذشته و حال. ترجمة منوچهر امیری و فریدون بدره‌ای. تهران: خوارزمی
حائری. عبدالهادی (1367). نخستین رویارویی اندیشه‌گران ایران با دو رویة تمدن بورژوازی غرب. تهران: امیرکبیر
دروویل. گاسپار (1337). سفرنامة دروویل. ترجمة جواد محبی. تهران: گوتنبرگ
دورکیم. امیل (1373). قواعد جامعه‌شناسی. ترجمة علی­محمد کاردان. تهران: دانشگاه تهران
دوسرسی. کنت (1390). ایران در 1840-1839 م. (1255-1256 ق.) سفارت فوق‌العادة کنت دوسرسی. ترجمة احسان اشراقی. تهران: سخن
دولت‌آبادی. یحیی (1387). حیات یحیی، مقدمه و تصحیح و تعلیقات مجتبی برزآبادی فراهانی. تهران: فردوس
دیولافوا. مادام ژان (1376). ایران، کلده و شوش. ترجمة علی محمد فره‌وشی. تهران: دانشگاه تهران
راوندی. مرتضی (1359). تاریخ اجتماعی ایران. دورة ده جلدی. تهران: امیرکبیر
راوندی. مرتضی (1368). سیر قانون دادگستری در ایران. تهران: چشمه
رضاقلی. علی (1377). جامعه‌شناسی نخبه‌کشی در ایران. تهران: نی
زندیه. حسن (1392). تحول نظام قضایی ایران در دورة پهلوی اول. قم: پژوهشگاه حوزه و اندیشه
سایکس. سرپرسی (1340). تاریخ ایران. ترجمة سید­محمد­تقی فخر داعی گیلانی. دورة دوجلدی. تهران: نگاه
سپهر. احمد­علی (مورخ‌الدوله) (1336). ایران درجنگ بزرگ. تهران: بانک ملی ایران.
سپهر. محمدتقی (لسان­الملک) (1377). ناسخ­التواریخ تاریخ قاجاریه. به اهتمام جمشید کیانفر. تهران: اساطیر
طیبی. محمد (1385). نهاد دادرسی و نظام قضایی ایران. رسالة دکترا. تهران: دانشگاه شهید بهشتی
عباسی. محمدرضا. بدیعی. پرویز (1372). گزارش‌های اوضاع سیاسی، اجتماعی ولایات عهد ناصری (1307 ه.ق.). تهران: پژوهشکدة اسناد ملی ایران
فراهانی منفرد. مهدی (1375). اصلاحات میرزاحسین‌خان سپهسالار قزوینی. گنجینة اسناد. 23-24. 78- 91. تهران: مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
فرمانفرماییان. رکسانه (1389). جنگ و صلح در ایران دورة قاجار. گروه نویسندگان. ترجمة حسن افشار. تهران: مرکز
فلاندن. اوژن (1356). سفرنامة اوژن فلاندن. ترجمة حسین نور­صادقی. تهران: اشراقی
فلور. ویلم (1366). جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران عصر قاجار. ترجمة ابوالقاسم سری. دورة دوجلدی. تهران: توس
قاجار. محمودمیرزا (1389). تاریخ صاحبقرانی، حوادث سلسله قاجار (1190-1248 ه.ق.). تصحیح نادرة جلالی. تهران: کتابخانه و موزة مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
کاتوزیان. محمدعلی همایون (1377). فر ایزدی و حق الهی پادشاهی. اطلاعات سیاسی– اقتصادی. 129-130. تهران: مؤسسه اطلاعات
کاتوزیان. محمدعلی همایون (1389). دولت و جامعه در ایران. انقراض قاجار و استقرار پهلوی. ترجمة حسن افشار. تهران: مرکز
کارلا. سرنا مادام (1362). آدم‌ها و آیین‌ها در ایران. ترجمة علی‌اصغر سعیدی. تهران: نقش‌ جهان
کراولی. آنجلا (1383). فرهنگ آکسفورد المنتری. ترجمة علی‌اکبر جعفرزاده. تهران: جهان فردا
کرزن. جرج ناتانیل (1347). ایران و قضیة ایران. ترجمة غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: علمی و فرهنگی
کسروی. احمد (1378). تاریخ مشروطة ایران. تهران: امیرکبیر
کوزنتسووا. نینا آلکسی، کولاگینا. لود، میلا. میخائیلوونا، تروبتسکوی. ولادیمیر ولادیمیروویچ (1386). پژوهش‌هایی در تاریخ نوین ایران. ترجمة سیروس ایزدی و میتراسادات ایزدی. تهران: ورجاوند
گلدوزیان. ایرج (1387). حقوق جزای اختصاصی. تهران: جهاد دانشگاهی
گوبینو. کنت (1383). سه سال در آسیا. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوی. تهران: قطره
محلاتی. حاج­سیاح (1359). خاطرات حاج­سیاح یا دورة خوف و وحشت. تصحیح حمید سیاح و سیف­الله گلکار. تهران: امیرکبیر
مختاری. پاشالوا (1329). تاریخ هفتاد سالة پلیس ایران. تهران: چاپخانة ارتش
مراغه‌ای. زین­العابدین (1384). سیاحتنامة ابراهیم­بیک. تهران: آگاه
مستوفی. عبدالله (1386). شرح زندگانی من (تاریخ اجتماعی و اداری دورة قاجاریه). تهران: هرمس
مکی. حسین (1337). زندگانی میرزا تقی­خان امیرکبیر. تهران: علمی
ملک‌آرا. عباس­میرزا (1325). شرح حال عباس­میرزا ملک‌آرا. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انجمن نشر آثار ایران
ملک‌زاده. مهدی (1371). تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. تهران: علمی
ملکم. سرجان (1340). تاریخ ایران. ترجمة میرزا­اسماعیل حیرت. دو جلدی. تهران: سعدی
موریه. جیمز جاستین (1376). سرگذشت حاجی­بابای اصفهانی. ترجمة مهدی افشار. تهران: علمی
ناظم‌الاسلام کرمانی. محمدبن‌علی (1326). تاریخ بیداری ایرانیان. به اهتمام علی اکبر سعیدی سیرجانی. تهران: بنیاد فرهنگ
نفیسی. سعید (1345). تاریخ معاصر ایران. تهران: شرق
واتسن. گرانت (1340). تاریخ ایران در دورة قاجاریه. ترجمة وحید مازندرانی. تهران: امیرکبیر
ورهرام. غلامرضا (1368). نظام حکومت ایران در دوران اسلامی. تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی
هاشمی شاهرودی. سیدمحمود (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیه‌السلام. جلد 3. قم: مؤسسة دایره‌المعارف
هدایت (مخبرالسلطنه). مهدیقلی‌خان (1344). خاطرات و خطرات. تهران: زوار
Montesquieu. C (1963). The Spirit of the Laws. New York