نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

نقش قومیت در تجربة طرد و یا پذیرش دانشجویان غیربومی در میان دانشجویان تهرانی (مطالعه‌ای در دانشگاه تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد انسان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه انسان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jasi.2026.2088352.1626
چکیده
ادراک پذیرش یا طرد اجتماعی در دانشجویان غیربومی یکی از ابعاد مهم زیست دانشگاهی است که می‌تواند بر احساس تعلق، مشارکت اجتماعی و مسیر تحصیلی آنان اثر بگذارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش هویت قومی در ادراک پذیرش یا طرد اجتماعی دانشجویان در دانشگاه تهران انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و در چارچوب مردم‌نگاری تفسیری انجام گرفت. داده‌ها از طریق ۴۳ مصاحبة نیمه‌ساختاریافته با دانشجویان کرد، لر، عرب و تهرانی و مشاهدة مشارکتی گردآوری شد و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادراک پذیرش یا طرد اجتماعی دانشجویان غیربومی در دانشگاه از برهم‌کنش چند سطح از واقعیت اجتماعی شکل می‌گیرد. در سطح خانواده، الگوهای جامعه‌پذیری اولیه در شکل‌گیری حساسیت نسبت به مرزهای قومی نقش دارند. در سطح تعاملات دانشگاهی، نشانه‌هایی چون لهجه، پوشش و سبک گفتار به‌عنوان کدهای فرهنگی در ارزیابی‌های اجتماعی عمل می‌کنند و می‌توانند به شکل‌گیری فاصلة نمادین میان «بومی» و «غیربومی» بینجامند. همچنین «تهرانی بودن» در برخی تعاملات به‌صورت نوعی سرمایة نمادین ظاهر می‌شود که دسترسی به شبکه‌های اجتماعی و اعتمادبه‌نفس ارتباطی را تسهیل می‌کند. در واکنش به این وضعیت، دانشجویان غیربومی از راهبردهایی همچون شبکه‌سازی قومی، مدیریت نشانه‌های هویتی، بازتعریف هویت و مقاومت نمادین برای تنظیم جایگاه اجتماعی خود بهره می‌گیرند. براساس یافته‌ها ادراک طرد/پذیرش اجتماعی در محیط دانشگاهی حاصل درهم‌تنیدگی تعاملات روزمره با مرزبندی‌های اجتماعی و نظم نمادین فرهنگی است و توجه به این ابعاد می‌تواند در طراحی سیاست‌های دانشگاهی در تقویت تعاملات فرهنگی و افزایش احساس تعلق دانشجویان غیربومی مؤثر باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Ethnicity in the Process of Social Exclusion/Inclusion among Non‑Local Students

نویسندگان English

Marzieh Gordani 1
Maryam Rafatjah 2
1 MA in Anthropology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Anthropology Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Social acceptance or exclusion of non‑local students constitutes an important dimension of the lived experience of university life and can influence students’ sense of belonging, social participation, and academic trajectory. This study aims to explore the role of ethnicity in shaping the experiences of social acceptance or exclusion among students at the University of Tehran. This research conducted using a qualitative approach within the framework of interpretive ethnography. The data collected through 43 semi‑structured interviews and participant observation. The findings show the experience of social acceptance or exclusion among the non‑local students emerges through the interaction of multiple layers of social reality. At the family level, patterns of early socialization play a role in shaping sensitivities toward ethnic boundaries. At the university level, interactions markers such as accent, clothing style, and modes of speech function as cultural codes in social evaluations and may increase the symbolic distance between “locals” and “non‑locals.” In some interactions, “being Tehran‑native” appears as a form of symbolic capital that facilitates access to social networks and enhances communicative confidence. In response to these conditions, the ethnic students employ various strategies—including ethnic networking, identity marker management, identity redefinition, and symbolic resistance—to improve their social position. The findings suggest that conception of social exclusion in the studied field, results from the interweaving of everyday interactions with social boundary‑making, and the symbolic order of cultural hierarchies. Considering these dynamics can develop university policies to improve intercultural interactions and the sense of belonging among non‑local students.

کلیدواژه‌ها English

perception of non‑belonging
social exclusion
social boundary‑making
structural inequality
ethnic identity
·         باقری، فاطمه؛ و صادقی، کامران (1393). تحلیل تجربیات زیسته‌ی دانشجویان غیرتهرانی در دانشگاه‌های بزرگ. فصلنامه مردم‌شناسی، 27(2)، 7560.
·         حجازی، الهه؛ امین یزدی، سید امیر؛ کارشکی، حسین؛ و صمدیه، هادی (1403). ساخت و اعتباریابی مقیاس احساس تعلق دانشجویان به دانشگاه. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 15(55)، 3871.
·         حرمتی‌زاد، بهرام (1394). سازگاری فرهنگی دانشجویان کرد و ترک با فرهنگ عمومی دانشگاه تهران. فصلنامه علوم اجتماعی، 30(1)، 9277.
·         زارعی، علی؛ و مرادی، ناصر (1391). نقش قومیت در شکل‌گیری بحران‌های هویتی در میان دانشجویان. مطالعات هویت، 14(2)، 6753.
·         سلیمی، حسین (1398). تأثیر زبان و لهجه بر پذیرش اجتماعی دانشجویان غیرتهرانی. مجله‌ی پژوهش‌های فرهنگی، 18(2)، 7056.
·         قنبرزاده، مریم (1385). تأثیر طرد اجتماعی بر سلامت روان و عملکرد تحصیلی دانشجویان غیربومی. مجله روان‌شناسی دانشگاهی، 14(3)، 128112.
·         قنبری برزیان، علی؛ و ظهیری‌نیا، مصطفی (1402). هویت قومی در جامعۀ ایرانی: همگرایی یا واگرایی (مرور نظام‌مند مطالعات کمّی از ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۱). فصلنامۀ مسائل اجتماعی ایران، 14(2)، 252227.
·         نواح، عبدالرضا؛ نبوی، سیدعبدالحسین؛ و حیدری، خیری (1395). قومیت و احساس طرد اجتماعی، مخاطرات اجتماعی پیش رو (مورد مطالعه: قوم عرب، شهرستان اهواز). مجله‌ی جامعه‌شناسی ایران، 17(4)، 10474.
·         نیک‌پور، رضا؛ و رضایی، فاطمه (1400). تحلیل نقش قومیت در شکل‌گیری گروه‌های اجتماعی در دانشگاه‌های ایران. مطالعات جامعه‌شناسی، 22(1)، 4025.
هاشمی، سید ضیا؛ و شریفی، سارا (1395). فهم تجربه‌یزیسته‌ی دانشجویان غیرمذهبی از طرد و پذیرش (مورد مطالعه: دانشجویان کارشناسی ارشد رشته‌های علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران و علامه طباطبایی). بررسی مسائل اجتماعی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 خرداد 1405