نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

جایگاه «دندان» در فرهنگ مردم ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای مردم‌شناسی، دانشکدة علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ایران؛ دکترای دندانپزشکی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
موضوع محوری این نوشته، دندان است که یکی از عناصر بیولوژیک و مشترک در میان گونه­های مختلف جانوری و فرهنگی­شده در گونة انسان می­باشد. این عنصر همچو کل بدن، هم تاریخ طبیعی دارد و هم از تاریخمندی و پویایی اجتماعی برخوردار است. دندان با دلالت­های فراوانی که بر طبیعت و فرهنگ دارد می­تواند موضوع مطالعات میان­رشته­یی قرار گیرد؛ به بیان دیگر، می­تواند از یکسو به عنوان عنصری طبیعی، موضوع مهمی برای زیست­شناسی و علوم پزشکی باشد و از سوی دیگر به عنوان پدیده­­یی تام به لحاظ اجتماعی و فرهنگی، می­تواند موضوعی برای مطالعه در علوم اجتماعی و انسانی باشد. این نوشته در حوزة مردم­شناسی دندان که یکی از شاخه­های مردم­شناسی فرهنگی و نیز مردم­شناسی زیست­شناختی است، قرار دارد و متاثر از مفهوم پدیدة تام اجتماعی مارسل موس مردم­شناس فرانسوی می­باشد. بنابر این، بر روی تحلیل ارتباط مفهوم دندان با حوزه­هایی نظیر زبان، اقتصاد، سازمان، حرفه، کار، اسطوره، ادبیات، هنر و تاریخ در زمینة اجتماعی­فرهنگی ایرانیان تمرکز دارد. داده­های این مطالعه از اسناد، آثار، مشاهدات و تجربة زیستة نویسنده در زمینة مذکور گردآوری و سپس از دریچة نگاه او بازنمایی شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Position of “Tooth” in the Culture of Iranian People

نویسنده English

Seyed Mohammad Chavoshi
Ph. D. of Anthropology from Tehran university, Tehran, Iran; doctor of Dentistry from Shahid Beheshti university, Tehran, Iran; M.S. in Orthodontics from Mashhad university, Mashhad, Iran
چکیده English

The axial subject of this article is tooth, one of the biological common things among the different species and culturalized in human species. Similar to body, tooth as a culturalized biologic thing has both natural history and socio-cultural dynamics and historicity, so it can be a matter for interdisciplinary studies because of its many natural and cultural implications. Tooth is a matter for biology and medical sciences because it is a natural thing, and on the other hand it can be a subject for study in human sciences, because it can be assumed as a total cultural and social phenomenon. This article is written in the domain of one of the branches of Cultural and/or Biological Anthropology i.e. Dental Anthropology. It is influenced by Marsel Mauss consept of Total Social Phenomenon, therefore has tried to pay attention to the variable socio-cultural  implications and aspects of tooth in the Iranian socio-cultural contex such as: linguistical, economical, organizational, professional, labour-related, mythical, literatural, artistical, historical and so on. The data of this writing have been gathered from documents, observations and the writer's lived experience in a part of this contex and have been represented from his point of view.

کلیدواژه‌ها English

Marcel Mauss
nature
Biology
Total Social Phenomenon
Dental Anthropology
آموزگار. ژاله (1391). تاریخ اساطیری ایران. چاپ 13. تهران: سمت.
احمدی. عمار، رشیدوش. وحید، شربتیان. یعقوب، باصری. علی، منصور لکورج. محمدهادی (1402). دانش بومی طب سنتی با پنجه گرگ ساوالان: مطالعه موردی روستای آللی خیاو (مشکین­شهر). دوفصلنامه علمی دانش­های بومی ایران. 20. 238-205.
افشار سیستانی. ایرج (1370). پزشکی سنتی مردم ایران. تهران: مولف.
اکسیر. اکبر (1391). پسته لال سکوت دندان­شکن است: سومین آلبوم شعر فرانو. تهران: مروارید.
بندرریگی. محمد (1362). فرهنگ جدید عربی- فارسی، ترجمة منجدالطلاب. تهران: اسلامی.
بیهقی. ابوالفضل (1374). تاریخ بیهقی. تصحیح علی­اکبر فیاض. چاپ 4. تهران: وزارت ارشاد.
پورداود. ابراهیم (1309). ادبیات مزدیسنا، یشتها. جلد 1. بمبئی: انجمن زردشتیان ایران.
..........................(2537). یسنا، جزوی از نامه مینوی اوستا. جلد 1. تهران: دانشگاه تهران.
چاووشی. سید­محمد (1400). کلیت، کیفیت و تعادل؛ سه مفهوم کلیدی در نگرش پزشکی ایرانیان باستان. نامه انسان­شناسی. سال هجدهم. 33. 85-63.
............................. ، رفیع­فر. جلال­الدین (1399). بررسی مردم­شناختی دندانپزشکی سنتی در قوم سنگسر در مقایسه با دندانپزشکی مدرن. دوفصلنامه دانش­های بومی ایران. 6 (13). 143-109.
دادگی. فرنبغ (1395). بندهش. به کوشش مهرداد بهار. تهران: توس
دارمستتر. جیمس(1385). مجموعه قوانین زردشت یا وندیداد اوستا. چاپ3. ترجمه موسی جوان. تهران: دنیای کتاب.
دهابهار. ارواد، مدرسا. ملافیروزه (1909). صد در نثر و صد در بندهش. به کوشش بهمن انصاری (سوشیانت). نشر الکترونیک. www.TarikhBook.ir
راوندی. مرتضی (1357). تاریخ اجتماعی ایران. جلد3. تهران: امیرکبیر.
---------- (1359). .......................................... جلد4. قسمت1. تهران: امیرکبیر.
......................... (1364). ............................................جلد5. چاپ1. تهران: مولف.
رایس. ت. تالبوت (1370). سکاها. ترجمه رقیه بهزادی. تهران: یزدان.
رسترپو. الویا (1387). زنان ایل بهمئی، جامعه­شناسی و مردم­شناسی خویشاوندی در عشایر. ترجمه جلال­الدین رفیع­فر. تهران: خجسته.
رفیع­فر. جلال­الدین (1381). پیدایش و تحول هنر: درآمدی بر انسانشناسی هنر. تهران: برگ زیتون.
شایان امین. سیامک، قناد. افشین (1397). آقای کامل، خانم پارسیل، مجموعه خاطرات دندانپزشکان از دوران تحصیل، طرح و طبابت، از مجموعه دندان­نگاری­ها-2. تهران: دندانه.
شکورزاده. ابراهیم (1346). عقاید و رسوم عامه مردم خراسان. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
فوکو. میشل (1394). تاریخ جنون. ترجمه فاطمه ولیانی. تهران: هرمس.
کیوان قزوینی. عباس (1311). کیوان­نامه. طهران: مولف.
کتیرائی. محمود (1378). از خشت تا خشت. تهران: ثالث.
گیرشمن. آرتور (1372). هنر ایران در دوره پارتی و ساسانی. ترجمه بهرام فره­وشی. تهران: علمی و فرهنگی.
لومبار. ژاک (1397). مبانی نظری مردم­شناسی. ترجمه جلال­الدین رفیع­فر. تهران: خجسته.
ماسه. هانری (1357). معتقدات و آداب ایرانی. ترجمه مهدی روشن­ضمیر. جلد 2. تبریز: موسسه تاریخ و فرهنگ ایران.
مشکور. محمد­جواد (1346). دین بودا در ایران باستان. بررسی­های تاریخی. 8 . 126- 93.
مینوی. مجتبی (1389). باطنیه اسماعیلیه. مجله گنجینه گذشته و آینده. 6 . (107-139).
نجم­آبادی. محمود (1353). تاریخ طب در ایران پس از اسلام، از ظهور اسلام تا دوران مغول. تهران: دانشگاه تهران.
هدایت. صادق (1310). اوسانه. بکوشش محمدعلی شیخ علیا لواسانی. نشر الکترونیک: وبلاگ صادق هدایت.
................ (1390). نیرنگستان. بکوشش فرهاد الف. نشر نسخه الکترونیکی (ketabnak.com).
همایونی. صادق (1371). فرهنگ مردم سروستان. مشهد: آستان قدس رضوی.
هوک. س. هنری (1399). اساطیر خاورمیانه. ترجمه علی­اصغر بهرامی و فرنگیس مزداپور. تهران: روشنگران.
مورنو. آنتونیو (1402). یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمه داریوش مهرجویی. تهران: مرکز.
Andrews. P., Johnson. RJ. (2020). Evolutionary Basis for the Human Diet: Consequences for Human Health. J Intern Med. 287. 226–237.
Ascalone. Enrico, Seyyed Sajjadi. Seyyed Mansur (2022). Excavations and Researches at   Shahr-I Sokhta 3. Tehran: Pishin Pajhouh.
Bailey. E. Shara (2002). A Closer Look at Neanderthal Postcanine Dental Morphology: The Mandibular Dentition. The Anatomical Record(New ANAT). 269. 148-156.
Carmody. Rachel N., Wrangham. Richard W. (2009). The Energetic Significance of Cooking. Evolutionary Anthropology. 57(4). 379-91.
Cuozzo. Frank P., Ungar. Peter S., Sauthers. Michello. L. (2012). Primate Dental Ecology: How Teeth Respond to the Environment. Journal of Physical Anthropoogy. 148. 159-162.
De Bonis. Louis, Viriot. Laurent (2002). Tooth and Paleoanthropology. Connective Tissue Research. 43(2-3). 87-93.
Fiorenza. Luca et al. (2011). Molar Macrowear Reveals Nenderthal Ecogeographic Dietary Variation. PLOS One. 6 (3). e14769.
Geertz. Clifford (1973). The Interpretation of Cultures, Selected Essays. New York: Basic Books. Pp. 3-30.
Handwerk. Brian (2018). Ancient Teeth with Neanderthal Features Reveal New Chapters of Human Evolution. Smithsonianmag.com/Science-Nature.
Hansman. John (1968). The Problems of Qumis. The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland. 3/4. 111-139.
Kim. Yena, Kret. Mariska (2022). The Emotional Expressions and Emotion Perception in Nonhuman Primates. ed. Daniel Dukes. Andrea C. Samson. Eric A. Walle. The Oxford Handbook of Emotional Development. Pp. 1-20.
Mauss. M. (1966). The Gift, Forms and Founctions of Exchange in Archaic Societies. tr. Ian Cunnison. London: Cohen & West Ltd.
Profffit William R., Field Henry W., Larson Brent E., Sarver David M. (2019). Contemporary Orthodontics. 6th ed. Elsevier.
Lionetti. Roberto (2007). Anthropologie des Dent. In: Marzano M., Dictionnaire du Corps. Paris: PUF. Pp. 288-292.
Scheper‐Hughes. N., Lock.  M. M. (1987). The Mindful Body: A Prolegomenon to Future Work in Medical Anthropology. Medical Anthropology Quarterly. 1(1). 6-41.
Tattersall. Jeffrey H., Schwartz. Ian (2003). The Human Fossil Record Craniodental Morphology of Genus Homo (Africa and Asia). (2). 327-328.
Weyrich. Laura et al. (2017). Neanderthal Behavior Diet and Disease Inferred from Ancient DNA In Dental Calculus. Nature. 544 (7650). 357-361.