نقش سرمایه اجتماعی در ماندگاری و کارآمدی صندوق‌های قرض‌الحسنه غیررسمی خانگی با عاملیت زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه انسان شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد انسان شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

در چند دهه گذشته در ادبیات توسعه علاقه به صندوق‌های مالی خرد جهت تأمین منابع مالی با هدف کاهش فقر و اشتغال به ویژه در کشورهای توسعه‌نیافته مورد توجه قرار گرفته است. این موضوع در ایران دارای پیشینه قدیمی بوده و در طول سالیان دراز همیشه صندوق‌های قرض‌الحسنه وجود داشته و کارکرد اجتماعی و اقتصادی مؤثری به ویژه در تأمین مایحتاج ضروری افراد جامعه ایفا داشته‌اند. در پژوهش حاضر تلاش شده است به این سؤال پاسخ داده شود که کدام مؤلفه‌های اجتماعی باعث ماندگاری و کارآمدی صندوق‌های خانگی در جامعه شده است. پیش‌فرض نظری این بوده که سرمایه اجتماعی درون‌گروهی نقش بسیار مهمی در ایجاد و تداوم فعالیت این صندوق‌ها داشته است. در پژوهش حاضر با روش کیفی و به صورت موردی دو صندوق خانگی انتخاب شده و با 43 نفر از مردان و زنان عضو این صندوق‌ها به طور عمیق مصاحبه شده است. داده‌ها در چارچوب روش کیفی نظریه زمینه‌ای کدگذاری و تحلیل شده است. نتایج نشان می‌دهد این صندوق‌ها برآمده از سرمایه اجتماعی درون‌گروهی هستند و با کارکردهای مؤثر، نقش مهمی در تقویت سرمایه اجتماعی درون‌گروهی در اجتماعات محلی ایفا می‌کنند. این صندوق‌ها عموماً با محوریت زنان تشکیل شده است. مجموع شرایط علی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای شکل‌گیری این صندوق‌ها در ارتباط با مقوله جنسیت قابل تبیین است و نقش متغیر جنسیت در این زمینه گویا است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Role of Social Capital in Sustainability and Efficiency of Informal Household Charitable Loan Funds with Women's Agency

نویسندگان [English]

  • Rouhollah Nosrati 1
  • Durna Ahmadi 2
1 assistant Prof. of Anthropology, social faculty of Tehran university, Tehran, Iran
2 M.A. in Anthropology, university of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Interest in microfinance funds for providing financial resources with the aim of reducing poverty and employment, especially in underdeveloped countries, has been considered in the literature of development In the past few decades. Charitable loan funds have a long history in Iran and they have played over the years an effective social and economic function especially in providing the essential needs of people in society. In this research, an attempt has been made answer to this question: which social components have caused the durability and efficiency of household funds in the society? The theoretical premise is that the social capital within the group has played a very important role in the creation and continuation of the activity of these funds. We selected two household funds in qualitative way and conducted some in-depth interviews with 43 men and women members of these funds. The data has been coded and analyzed in the framework of the qualitative method of Grounded Theory. The results show that these funds are the result of intergroup social capital and play an important role in strengthening intergroup social capital in local communities by performing effective functions. These funds have been generally formed by women. The sum of the causal, contextual and intervening conditions, strategies and consequences of the formation of these funds can be analyzed in relation to the category of gender. The role of gender variable is illustrative in this contex.

کلیدواژه‌ها [English]

  • micro credit fund
  • charitable loan funds
  • social capital
استراوس. آنسلم، کربین. جولیت (1391). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار. تهران: نی.
باقری. رحمان، چنانی نسب. حسن، گل زاده. مهریار، سوری. حسین (1397). شناسایی صندوق‌های وام دهی غیررسمی و کارآمدی آن‌ها در توانمندسازی زنان روستایی (مطالعه موردی دهستان تنگ سیاب-شهرستان کوه دشت). فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی- فرهنگی. (7)2. 231-209
پاتنام. رابرت (1993). دموکراسی و سنت‌های مدنی. ترجمه محمدتقی دلفروز (1380). تهران: روزنامه سلام.
پیران. پرویز (1392). مبانی مفهومی و نظری سرمایه اجتماعی. تهران: علم.
تاجبخش. کیان (1384). سرمایه اجتماعی (اعتماد، دموکراسی و توسعه). ترجمه افشین خاکباز و حسن پویان. تهران: شیرازه.
حسنی. محسن (1386). سرمایه اجتماعی و توسعه: مفاهیم، انتقادها و مجموعه خلاصه مقالات همایش سرمایه اجتماعی و توسعه در ایران. تهران: موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
علوی‌تبار. علیرضا (1379). بررسی الگوی مشارکت شهروندان در اداره امور شهرها (تجارب جهانی و ایران). تهران: سازمان شهرداری‌ها.
علیرضانژاد. سهیلا (1392). گونه­شناسی صندوق‌های قرض­الحسنه و توانمندی زنان: مدل سنتی اعتبارات خرد در ایران. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران. (18)2. 103-91.
-------------، حایری. شهلا (1390). پول، جنسیت و توسعه (مطالعه موردی صندوق‌های اعتبارات خرد زنان زنبوردار رامه). فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. (1)7. 231-191.
فلیک. اووه (1998). درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه هادی جلیلی (1387). تهران: نی.
فیروزآبادی. سید احمد، نصرالهی وسطی. لیلا (1393). بررسی رابطه میان اعتماد اجتماعی و روحیه کارآفرینی زنان روستایی (مطالعه موردی: دهستان شیروان از توابع شهرستان بروجرد). فصلنامه پژوهش‌های روستایی. (5)1. 44-25.
فیلد. جان (2002). سرمایه اجتماعی. ترجمه جلال متقی (1385). تهران: موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
کلمن. جیمز (1384). نقش سرمایه اجتماعی در ایجاد سرمایه انسانی. چاپ شده در کیان تاجبخش.  سرمایه اجتماعی (اعتماد، دموکراسی و توسعه). ترجمه افشین خاکباز و حسن پویان. تهران: شیرازه.
کماسی. حسین، قادرمرزی. حامد، چراغی. رامین، ترکاشوند. هادی (1397). مقایسه تطبیقی سرمایه اجتماعی بین زنان ومردان جهت برنامه­ریزی مشارکتی مدیریت شهری (مطالعه موردی: شهر سنقر). فصلنامه علمی تخصصی مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی. 3(1).53-43.
مصطفوی. سید محمدحسن (1387). عوامل تاثیرگذار بر سطح سرمایه اجتماعی و راهکارهای ارتقای آن. ماهنامه مهندسی فرهنگی. 3(23-24). 31-10.
موسوی. میرطاهر (1385). مشارکت اجتماعی یکی از مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی. فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی. 6(23). 92-67.
میرزائی. رحمت (1388). بررسی صندوق قرض‌الحسنه مردمی احسان (طایفه ندری) شهرستان جوانرود. مجله تعاون. 20(209). 117-99.
ناطق‌پور. محمدجواد، فیروزآبادی. سیداحمد (1384). سرمایه اجتماعی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری آن در شهر تهران. مجله جامعه‌شناسی ایران. 4(6). 91-59.