مردم‌شناسی فرهنگی قوم بلوچ؛ تأملی فرهنگی- تاریخی بر برخی از سنت‌های قوم بلوچ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای جامعه شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 استادیار گروه تاریخ و مردم شناسی دانشگاه ولایت ایرانشهر، ایرانشهر، ایران

چکیده

مطالعات و پژوهش‌های مردم‌شناختی باید کلیه جوانب جامعه از قبیل فرهنگ، اقتصاد، سیاست، دین، آداب و رسوم، اقتصاد و معیشت و نیز نحوه درآمد و... آن را مورد بررسی قرار دهد. پژوهش حاضر در همین راستا و با هدف مطالعه مردم‌شناختی فرهنگی قوم بلوچ؛ تأملی فرهنگی- تاریخی بر برخی از سنت‌های قوم بلوچ انجام شده است. در مردم‌شناسی روش‌های مختلفی وجود دارد که یکی از این روش‌ها، روش مردم‌نگاری و مشاهده مشارکتی است. یکی از جدیدترین روش‌های مردم‌نگاری، خودمردم‌نگاری است. در پژوهش حاضر از روش خودمردم‌نگاری و نیز روش‌های اسنادی و کتابخانه‌ای برای فهم و مطالعه روایت‌های تاریخی از این سنت‌های فرهنگی و قومی استفاده شده است. در این پژوهش به بررسی و مطالعه سنت‌های فرهنگی همچون کول (قول)، کَسَم (سوگند)، بید یا بئر (انتقام)، پَتّر، زهًم و کَپُن یا کارچ و کپن (شمشیر و کفن)، میار جَلّی، حَشَر و مدد و بِجّار پرداخته شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش و وجود سنت‌های فرهنگی همچون بجار، حشر و مدد و... می‌توان گفت که جامعه بلوچستان از نظر تعاون و همیاری از ظرفیت‌های بالایی برخوردار بوده است. وجود سنت‌هایی همچون پتر، کارچ و کپن و کول حاکی از ظرفیت‌های جامعه بلوچستان در مدیریت و کنترل جرائم و مسائل حقوقی است و وجود این سنت‌ها در جامعه بلوچستان مانعی در برابر گسترش ناامنی و درگیری در جامعه بوده‌ است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Cultural Anthropology of Balouch Ethnic: A Cultural-Historical Reflection on Some Traditions of Balouch Ethnic

نویسندگان [English]

  • Abdollatif Karevani 1
  • Abdolvadoud Sepahi 2
1 Ph.D. in Sociology, university of Shiraz, Shiraz, Iran
2 assistant Prof. of History and Anthropology, university of Velayat e- Iranshahr, Iranshahr, Iran
چکیده [English]

Anthropological studies and researches should examine and study all aspects of society such as culture, economy, politics, religion, customs, economy and livelihood as well as the way of income etc. The present research is in this direction with the aim of studying the cultural anthropology of the Balouch Society. A cultural-historical reflection has been made on some traditions of  Balouch ethnic. There are different methods in anthropology ones of which are ethnography and participatory observation. One of the newest methods of ethnography is Autoethnography which has been used In this research and beside it the documentary and library methods have been used to understand and study the historical narratives of the traditions. This research has paid attention to cultural traditions such as Kawl (promise), Kasam (oath), Beid or Beir (revenge), Pattar, Zahm and Kapon or Karch and Kapon (sword and shroud), Mayarjalli, Hashar, Madad and Beggaar. Based on the findings and the existence of cultural traditions such as Beggaar, Hashar and Madad, etc., it can be said that Balouchistan society has had high capacities in terms of cooperation and collaboration. The existence of traditions such as Pattar, Karch, Kapon and Kawl indicates the capacities of Balouchistan society in managing and controlling crimes and legal issues and The existence of these traditions in the society of Balouchistan has been an obstacle against the spread of insecurity and conflict in the society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Balouchistan society
  • cultural traditions
  • Autoethnography
  • historical narratives
اداره دیپلماسی و اسناد وزارت امور خارجه. گزارش اعتلا­الدوله کارگزار امور خارجه درباره اوضاع بلوچستان. اسناد سال 1323 ق، ک 15، پ 1/14.
اعتماد مقدم. علیقلی (1355). آیین و رسم‌های ایرانیان باستان بر بنیاد شاهنامه فردوسی. تهران: اداره کل نگارش وزارت فرهنگ و هنر.
ایراندوست. عبدالوهاب (1393). تاریخ بلوچستان، نگاهی گذرا به تاریخ مکران. بخش1. بی‌جا. مؤلف.
بیتس. دانیل، پلاگ. فرد (1390). انسان‌شناسی فرهنگی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: علمی.
پاتینجر. هنری (1348). مسافرت سند و بلوچستان. ترجمه دکتر شاهپور گودرزی. تهران: دهخدا.
جهانبانی. امان­الله (1336). عملیات قشون در بلوچستان. تهران: چاپخانه ارتش.
جهاندیده. عبدالغفور (1390). منظومه‌های عاشقانه بلوچی. تهران: معین
چاکری. خدابخش، شه بخش. عظیم (1396). حکومت دوست محمد خان بارکزایی و روابط وی با دولت مرکزی (نسخه مؤلفان).
خالقداد. آریا، افشار. ایرج (1368). رساله جغرافیا و تاریخ بلوچستان، فرهنگ ایران زمین. جلد 28. تهران.
دامنی. عبدالغنی (1393). بلوچستان در آیینه تاریخ. تهران: احسان.
رنجبر. محمود، ستوده. هدایت­اله (1397). مردم‌شناسی با تکیه بر فرهنگ مردم ایران. تهران: ندای آریانا.
زند مقدم. محمود (1370). حکایت بلوچ. جلد1، تهران: شرکت سیته.
------------ (1371). حکایت بلوچ. جلد2، تهران: شرکت سیته.
سایکس. پرسی (1363). سفرنامه سایکس یا ده هزار میل در ایران. ترجمه حسین سعادت نوری.چاپ1، تهران: لوحه.
سپاهی. احسان (1393). ساختار قدرت خوانین و سرداران بلوچ از قاجار تا پهلوی. پایان­نامه کارشناسی ارشد در رشته علوم سیاسی. دانشگاه آزاد اسلامی. پردیس تحصیلات تکمیلی علوم و تحقیقات سیستان و بلوچستان.
شه­بخش. عظیم (1373). پژوهشی در تاریخ معاصر بلوچستان (ماجرای دادشاه). شیراز: نوید.
عسگری خانقاه. اصغر، آذرشب. عطیه، روستاخیز. بهروز (1396). تأملی بر خوراک بومی و فرهنگ در شهرستان ایرانشهر(مورد مطالعه: روستای دامن). دوفصلنامه دانش‌های بومی ایران. 4(8). 162-123.
فردوسی. حکیم ابوالقاسم (1377). شاهنامه. شرح و تصحیح عزیزالله جوینی. تهران: دانشگاه تهران.
فلور. ویلم (1365). برافتادن صفویان، برآمدن محمود افغان (به روایت شاهدان هلندی). مترجم ابوالقاسم سر. تهران: توس.
کاروانی، عبدالطیف (1400). تلاش انسان‌شناختی برای فهم جامعه بلوچستان. اولین همایش ملی مکران­شناسی، سیستان و بلوچستان. ایرانشهر.
ملازهی. پیرمحمد (1386). سنت‌های یاری­گری در جامعه بلوچی. هفته‌نامه مرز پرگهر. 597.
ناصح. ذبیح­الله (1344). بلوچستان، تهران: کتابخانه ابن‌سینا.
نقوی. اعظم، محمدی. اسماعیل (1394). خودمردم‌نگاری، شیوه پژوهشی نوین در توان‌بخشی و سلامت. پژوهش در علوم توان‌بخشی. 11(6). 424-418.
وزیری کرمانی. احمدعلی خان (1340). تاریخ کرمان (سالاریه). تهران: کتابخانه خاندان فرمانفرمائیان.
یادگاری. عبدالحسین (1386). حماسه‌های مردم بلوچ. تهران: افکار.