نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

شناخت گیاهان دارویی اثرگذار در باورهای مردم و درمانگری مبتنی بر دانش بومی در الوند­کوه همدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد پژوهشکده مردم شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
2 استادیار، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
چکیده
شهر همدان از سه هزار و هفتصد سال پیش از اصول شهرسازی برخوردار بوده و مردم آن دیار تجربیات و دانش‌های بومی را از نسلی به نسل دیگر انتقال داده‌اند. در این راستا، اقلیم، پوشش گیاهی غنی دامنه‌های الوندکوه و تنوع گیاهان دارویی موجب شده‌است تا گیاه‌درمانی به‌عنوان یکی از دانش‌های بومی مهم مورد توجه ساکنان شهر قرار گیرد. حکیمان سنتی شهر از خاندان خسروی‌ها گرفته تا دیگر حکیمان گمنام معاصر این مسیر را پیموده‌اند. امروزه نیز داروهای گیاهی بومی منطقه در بازار همدان، عطاری‌های شهر و نیز در مناطق روستایی و عشایری به فروش می‌رسند. در این مقاله که حاصل مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است، کوشش می‌شود اطلاعات مربوط به گیاهان و شیوه مداوای سنتی در منطقه الوندکوه همدان که در حال فراموشی است، ثبت شود. بر همین اساس با حضور در مناطق مورد نظر به طور متناوب با افراد مطلع در زمینه طب سنتی و گیاهان دارویی مصاحبه شد و تعدادی از گیاهان دارویی بومی بررسی گردید که در فرهنگ مردم آن منطقه در بهبود بیماری‌ها نقش اساسی دارد. همچنین گیاهان دارویی مؤثر منطقه الوندکوه شناسایی و اطلاعاتی از قبیل نام علمی، نام فارسی، نام محلی، نحوه و موارد استفاده بومی آن به صورت مجزا جمع‌آوری شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Recognition of The Medicinal Plants Affecting People's Beliefs and Therapeutic Knowledge Based on Indigenous Knowledge in Alvandkuh, Hamadan

نویسندگان English

Bahman Rahimi 1
Azadeh Haidarpour 2
1 M.A., anthropological research institute of Cultural Heritage & Tourism Organization, Tehran
2 assisstant professor, research institute of Cultural Heritage & Tourism Organization, Tehran
چکیده English

The city of Hamedan has had the principles of urban planning since three thousand seven hundred years ago. An ancient land whose people have passed on indigenous experiences and knowledge from generation to generation. In this regard, the climate, rich vegetation of the slopes of Alvand mountain and the diversity of medicinal plants, have caused herbal medicine to be considered by the people living in the city as one of the important indigenous sciences. The traditional sages of the city, from the Khosravi family to other unknown contemporary sages, have followed this path. Today, the local herbal drugs of the region and the collected plants are being sold in Hamedan bazaar, city perfumeries, as well as in villages and nomadic areas. In this article, which is the result of library and field studies, an attempt is made to record information about plants and traditional healing methods in the Alvandkuh region of Hamadan, which is being forgotten. Accordingly, by attending the target areas alternately and conducting interviews with knowledgeable people in the field of traditional medicine and medicinal plants, we assessed a number of native medicinal plants that in belief of this people play a key role in healling illnesses. Also, the effective medicinal plants of Alvandkuh region have been identified separately with some informations about them such as scientific name, Persian name, local name, methods of their native use and the cases they are used for.
 

کلیدواژه‌ها English

medicinal plants
indigenous knowledge
therapy
Hamedan
ابن‌سینا (1390). قانون. 8 جلدی. ترجمة عبدالرحمن شرفکندی. تهران: سروش
اذکائی. پرویز (1385). فرهنگ مردم همدان. همدان: مادستان
به­خیال. مهدی (1394). کتاب گیاه داروها. همدان: رایین
جعفربیگی. خسرو (1382). مردم‌شناسی قوم کرد با تکیه بر ایل کلهر. کرمانشاه: زانیار
حاج‌علی‌محمدی. هما (1386). فناوری تهیه ذغال در شمال ایران (پژوهشی در حوزه دانش بومی). فصلنامة علمی­پژوهشی علوم اجتماعی. دانشگاه علامه طباطبائی. 35 و 34
خسروی. سید­مهدی، خسروی. سیداحمدعلی (1391). گیاهان داروئی. تهران: محمد
روزبهانی. مهدی، روزبهانی. اکبر،  ذوالفقاری. بهزاد، ترکی. مهدی، شمس‌اردکانی. محمدرضا (1387). مروری بر تاریخ و مبانی طب سنتی اسلام و ایران. تهران: مارلیک
سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (1374). فرهنگ جغرافیایی همدان. تهران: سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح. جلد 47
 سراج‌الدینی. محمد (1389). گیاه‌درمانی و پزشکی در ایران باستان. تاریخ پزشکی. (2): 33-11
شمس اردکانی. محمدرضا، فرجادوند. فاطمه (1384). راهنمای کلی برای روش‌شناسی در زمینه تحقیق و ارزیابی طب سنتی. تهران: مرکز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
صمصام شریف. سیدهادی (1391). گزیدة گیاهان دارویی. تهران: مانی
فرهادی. مرتضی (1386). واره (درآمدی به مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی تعاون). تهران: شرکت سهامی انتشار
قراگوزلو. غلامحسین (1388). هگمتانه تا همدان. تهران: اقبال
کریمیان. وحید، صفایی. مژده، متین‌خواه. سیدحمید (1393). استفاده از دانش بومی عشایر راهکاری مناسب جهت مدیریت بهینة اکوسیستم‌های طبیعی. پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل. 4
گروسین. هادی (1383). جغرافیای تاریخی و زیستگاه‌های دره‌ای الوند. همدان: شهر اندیشه
 متین. پیمان (1392). مبانی انسان‌شناسی پزشکی. تهران: فرهانه
محرابی. ولی‌الله (1383). تاریخ مصور پزشکی جهان (از کهن‌ترین روزگار تا دوره معاصر). تهران: دائره‌المعارف تاریخ پزشکی. جلدهای 2، 4، 6، 7
ملک‌زاده بیانی. ملکه (1363). تاریخ مهر. تهران: یزدان
 نعمتی. فریبا، حقیقی. رضا، نادرپور. یعقوب (1385). مردم‌نگاری شهرستان همدان. تهران: آرشیو پژوهشکدة مردم شناسی
ولاگ. ژان، استودولا. ژیری (1387). گیاهان دارویی. ترجمة ساعد زمان. تهران: ققنوس
Naghibi. F., Mosaddegh. M., Mohammadi Motamed. S.,  Ghorbani. A (2005). Labiatae Family in Folk Medicine in Iran: From Ethnobotany to Pharmacology. Iranian Journal of Pharmaceutical Research. (2): 63-79
Pesek. T., Helton. L., Nair. M. (2005). Healing Across Cultures: Learning from Traditions. EcoHealth. 3(2): 114-118