بررسی سیر تطور نگهبان در معماری ایران از دوران ایلام تا پایان عصر ساسانی از منظر مردم‌شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پردیس مرکزی دانشگاه نیشابور، گروه باستان شناسی، دکتر ابراهیم رایگانی

2 گروه باستان شناسی دانشگاه همدان

چکیده

معماری تجلی­گاهِ نیازهای روحی و جسمی انسان به شمار می­رود. انسان برای حفاظت و حمایت از خویش به خلق بستر معمارانه پرداخته و از این طریق خود را از گزند خطرهای مختلف همانند شرایط جوی نامساعد و حیوانات درنده و ... در امان نگاه داشته و در عین حال بستری مناسب برای رفع نیازهای روزمره خود فراهم کرده است. همچنین در گذر زمان از نمادها برای تجهیز بهتر آن در مقابل هجمه­ های ملموس و ناملموس بیرونی بهره برده است. پژوهش پیش­رو با هدف شناخت تطور نمود نگهبان در بستر معماری ایران از روزگار عیلامی تا پایان عصر ساسانی انجام شده است. پرسش­ های مطرح در این مقاله عبارتند از: سیر تطور نگهبان یا محافظ در بستر معماری ایران چگونه بوده است؟ و چه عناصری برای این منظور به کار گرفته شدند؟ ماهیت این پژوهش، بنیادی و رویکرد آن توصیفی ـ تاریخی است. داده‌ها با روش میدانی و کتابخانه ­ای گردآوری شده است. بر اساس نتایج تحقیق، روند بهره­ گیری از عناصر نگهبان بدون گسست زمانی و در بستر معمارانه­ آن در کانون توجه بوده و از نمودهای تجسمی مانند پیکره و نقش­برجسته به نمودهای کتیبه­ نگاری و جادویی ـ دارویی است. همچنین این عنصر بیانگر تغییر و تفاوت نگهبان بر معماری ایرانی است و هیچ‌گاه از درگاه سازه­ های معماری محل سکونت انسان حذف نگردیده و فقط همگام با باورها و اعتقادات جوامع بشری دچار تغییر شده است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evolution of the Guardian in Iranian Architecture from the Elamite Period to the End of Sassanid Based on Anthropological Perspective

نویسندگان [English]

  • Ebrahim Rayegani 1
  • Esmail Hemati 2
چکیده [English]

Architecture is the volumetric manifestation of human spiritual and physical needs. In order to protect himself, man has created an architectural context and over time has used symbols to better equip it against tangible and non- tangible external attacks. The present study aims to identify the evolution of the guardian in the context of Iranian architecture from Elamite to the end of Sassanid Era. The research questions are how the evolution of the guardian has been in the context of Iranian architecture And what elements have been used for this purpose. The nature of this research is fundamental and its approach is descriptive historical. The data have been collected through field activities and documental sources. The findings indicate that the process of using guard elements without time interruption have been in center of recognition and from visual representations such as statues and reliefs to inscriptions and magic-medicine ones.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Architecture
  • Anthropology
  • guardian
  • protector
  • GATEWAY