دوسویگی یک نماد: گرز گاوسر، از نمادی توتمی تا سلاح انجمن مردان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری پژوهش هنر، پژوهشگر مستقل

چکیده

گرز گاوسر یکی از ابزارهای نمادین در فرهنگ ایرانی است که در متون مختلف از اوستا گرفته تا شاهنامه و تواریخ دورۀ اسلامی، توصیف‌ و در قالب اسطوره، زبان، ادبیات و تصاویر بازنمایی شده و به‌ عنوان سلاح پهلوانان در کشتن اژدها نقش داشته است. این پژوهش با در نظر گرفتن سلاح گرز گاوسر به‌ مثابه یک نماد که معنایش را از طریق متون کسب کرده و پیوستگی آن با آیین‌های کهن، به بررسی دوسویگی نمادین گرز گاوسر پرداخته است. از یک سو، این ابزار نمادین در داستان فریدون حامل معنای توتمی است و یادآور حوزۀ منع‌شدۀ قربانی حیوانات در دین زرتشتی است و این وجه آن، در دیانت زرتشتی مورد قبول واقع ‌شده و حتی در کتب تاریخی دورۀ اسلامی نیز استمرار یافته است. از سوی دیگر، گرز گاوسر در پیوند با انجمن مردان، سلاح پهلوان برتر این گروه یعنی گرشاسب است و نزد تمدن‌های هندواروپایی، از اساطیر گرفته تا حماسه‌ها و نیز فرهنگ عامیانه و شفاهی، به طور پراکنده احیاء شده و استمرار یافته است. هر چند این وجه نمادین و آیینی گرز گاوسر، در دیانت زرتشتی پذیرفته ‌نشده، اما در روایات اوستا، شاهنامه و نیز در قصه‌های عامیانه فارسی، ویژگی نمادین خود را حفظ کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Duality of a symbol: Ox-Headed Gorz from a totemic symbol to the weapon of manhood community.

نویسنده [English]

  • Atefeh Amiri
Ph.D. in art research. free researcher.
چکیده [English]

Bull- headed gorz (Gorz-e-Gāvsar), is a symbolic weapon in Persian culture which has been described in various texts, from Avesta to Šāhnāma and historical texts of Islamic era. It has represented in forms of myths, literatures, texts and paintings as heroes’ weapon to kill dragon. This essay has considered the weapon of bull-headed gorz as a symbol which obtained its meaning through texts and correlation with ancient rituals, studied its duality. On one hand, in Ferēdūn story, this symbolic weapon represented as a totemic symbol which remind us prohibition of scarification animals (in this case: bull) in Zoroastrian religion. This totemic side has been confirmed in Zoroastrian texts and also prolonged to Islamic era and its historical books. On the other hand, related to manhood community, bull- headed gorz is a weapon of its primier hero, Garšāsp, and has spreadly prolonged and revived in Indo-European civilization, from myth to epic and folkloric culture. Although this symbolic and ritualistic aspect of bull-headed gorz is not accepted directly by Zoroastrian religion, but has survived its symbolic characters in Avesta narrations, Šāhnāma and Persian folk tales.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ox-headed Gorz
  • totem
  • Ferēdūn
  • Garšāsp
  • manhood community