کلیت، کیفیت و تعادل؛ سه مفهوم کلیدی در نگرش پزشکی ایرانیان باستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

ایران- تهران- دانشگاه تهران- دانشکده علوم اجتماعی- گروه مردم شناسی

چکیده

ایران علاوه بر اینکه گهواره تمدن است، در حوزه پزشکی نظری و عملی نیز یک تمدن پیشگام به شمار می‌آید. این مقاله با استناد به منابع اوستایی، ودایی و پهلوی به توصیف و تحلیل سه مفهوم کلیدی در نگرش پزشکی ایرانیان باستان یعنی کلیت، کیفیت و تعادل پرداخته و آنها را در پیوند با ساختارهای گسترده‌تر ذهنی و اجتماعی بررسی کرده است. همچنین نگاهی گذرا به سیر تحول این نگرش از ایران باستان تا یونان باستان و از آنجا تا اسکندریه و ایران دوره اسلامی و تا پزشکی جدید و فراگیر کنونی(فیزیک پزشکی) داشته است. یکی از یافته‌های مهم این است که تغییرات و تعدیلاتی که این سه مفهوم پس از رسیدن به پزشکی یونان باستان داشته‌ است، به احتمال زیاد می‌تواند نقطه عطفی محسوب شود که از آن پس، سیر تحول مزبور را تا حال حاضر و به طور پیش‌رونده به سوی تجربه‌گرایی، جزء‌نگری و استقراء سوق داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Holism, Quality and Epuilibrium: Three Axial Concepts in Ancient Iranian Medical Attitude

چکیده [English]

Besides being the cradle of civilization, Iran is considered as a pioneer in the field of theoretical and practical medicine. This article took the three key concepts of ancient Iranians medical point of view, i.e. holism, quality and equilibration into conderation by reliance on such documental and library resources as Avesta, Rig Veda and Pahlavic texts, and examined them in connection with the more extensive Iranian mental and social structures, and moreover, had a glance on their transformational trajectory from ancient Iran to ancient Greece and threreafter to Alexanderia, Islamic age of Iran and at last, to the present modern universal medicine (biomedicine). One of our most important findings reveals that the changes and modifications with which the three key concepts after introduction to ancient Greek medicine have encountered, can probably be accounted as a turning-point that after which, the above mentioned transformational trajectory has been progressively propelled to give consideration to the other key concepts such as empiricism, particularity and induction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ancient Iran
  • ancient Greece
  • Avesta
  • Rigveda
  • Biomedicine