انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 An analysis of Zār rite and its artistic form from the religious cosmology poin of view تحلیل نسبت میان آیین زار و صورت هنری آن از منظر کیهان‌شناسی دینی 15 43 733895 10.22034/jasi.2026.2039523.1547 FA مهدی اصل مرز استادیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران (نویسنده مسئول) 0009-0006-7049-6445 سعید زاویه دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران ایرج داداشی دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران Journal Article 2024 08 25 To understand healing experiences in rituals such as the Zār, it is necessary to examine the worldview of their practitioners, a task best approached through the cosmological study of healing rites. In theological and anthropological research, the human subject—its needs and, in particular, the process of healing—has been extensively addressed. By contrast, art studies have largely overlooked the relationship between healing rituals and their artistic expressions. This article addresses this gap by examining the Zār rite, a widely practiced healing ritual known under different names across a broad geographical area extending from Central Asia to Africa and Iran. Drawing on the field of religious studies, the analysis employs Mircea Eliade’s perspective, which views the human being as fundamentally oriented toward the sacred and understands ritual, myth, and religion as key components in the formation of cosmological systems. Since myth and religion play a central role in shaping both cosmologies and rituals, they constitute essential analytical frameworks for this study. The research adopts a documentary and analytical methodology, reviewing a wide range of books, academic articles, and documentary materials related to the Zār rite. By integrating these interpretive approaches, the study seeks to offer a deeper understanding of the healing mechanisms and artistic forms embedded in Zār rituals. برای درک تجربه‏های درمانی در آیین زار، فهم جهان‏بینی معتقدان لازم است و این امر از طریق مطالعۀ کیهان‏شناختی میسر خواهد شد. کیهان‏شناسی تصوری است از ماهیت و عمل جهان که موقعیت انسان و مخلوقات دیگر را در میان نظام جهان مشخص می‏کند. چون در روند مطالعۀ این‏گونه آیین‏ها که توسط دین‏پژوهان، مردم‏شناسان، و ‏انسان‏شناسان انجام می‏پذیرد، انسان و نیازهایش و به‏طور ویژه، در پدیدۀ درمانی، قضیۀ شفا و شفایابی مطرح است، بنابراین همۀ ابعاد پژوهش پیرامون انسان دور می‏زند و به حوزۀ مطالعات دینی، به‏طور ویژه دیدگاه الیاده که انسان جامع و کامل را انسان دین‏ورز می‏دانست، نگاه دارد. ضمن اینکه چون دین و اسطوره نقشی اساسی در شکل‏گیری کیهان‏شناسی‏ها دارند و از نگاه او از عوامل اصلیِ به‏وجودآمدن آیین‏ها نیز هستند، در روند پژوهش نقشی محوری دارند. اما آنچه در این میان و در حوزۀ مطالعات هنر مغفول مانده، شناسایی نسبت میان آیین‏های درمانی و صورت هنری آنهاست که در این مقاله بر آیین زار تمرکز شده است. شناسایی این نسبت، می‏تواند زمینه‏ای فراهم کند تا نقش باورها و اعمال آیینی و به‏طور ویژه وجوه هنری این اعمال در درمان ناخوشی‏ها اهمیت پیدا کند. روش پژوهش، اسنادی و تحلیلی است. در این بخشْ کتاب‏ها، مقالات، و فیلم‏های مستند فارسی و لاتین مرتبط با موضوع بررسی شده‏اند.

https://journal.asi.org.ir/article_733895_ec236d9cd42e8e833529cd3d4fc219e5.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 Anthropological investigation of symbols and cultural signs in the ritual foods and tables of Kerman Zoroastrians نماد‏ها و نشانه‏ های فرهنگی در خوراکی‏ها و سفره‏ های آیینی زرتشتیان کرمان 45 70 733896 10.22034/jasi.2026.2034247.1540 FA الهام ثانی دانشجوی دکترای مردم‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. ایران 0009-0005-6434-8457 فریبا میراسکندری گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) 0000-0003-1436-0907 یعقوب شربتیان گروه علوم اجتماعی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران. 0000-0002-0808-1146 Journal Article 2024 06 30 This article presents an anthropological investigation of symbols and cultural signs embedded in ritual foods and ceremonial tables among the Zoroastrian community of Kerman, understood as forms of intangible cultural heritage. The study is grounded in an interpretivist paradigm and adopts an inductive, qualitative research design. Methodologically, it combines ethnographic fieldwork with content analysis to examine both lived practices and their symbolic dimensions. The research is based on fieldwork conducted within the Zoroastrian community of Kerman and draws on data collected through thirty-seven in-depth interviews with knowledgeable community members, participant observation, and the analysis of relevant documents. The findings reveal that Zoroastrian ritual foods are rich in symbolic meanings and cultural values. Among these meanings, the sensory dimension—particularly smell—occupies a central place. Participants emphasized that the fragrance of ritual food is not merely incidental but constitutes the primary purpose of ritual cooking. The aroma is believed to generate happiness, purity, and blessing, especially for the souls of the deceased. Beyond their religious significance, ritual foods are also expected to be nourishing and wholesome. Moreover, the collective preparation and communal consumption of these foods during rituals and gatherings play a crucial social role. These practices reinforce social cohesion, strengthen communal bonds, and sustain a shared sense of identity within the Zoroastrian community as a religious minority. Through the lens of food, ritual, and sensory experience, the study highlights the interrelation between belief, embodiment, and social life in Zoroastrian cultural practices. غذا بخشی از میراث فرهنگی ناملموس محسوب می‏شود. هدف از انجام این تحقیق بررسی مردم‏شناختی نماد‏ها و نشانه‏های فرهنگی در خوراکی‏ها و سفره‏های آیینی زرتشتیان کرمان است. در این مقاله پارادایم اصلی بر محوریت تفسیرگرایی قرار گرفته است و رویکرد آن استقرایی و ماهیت تحقیق از نوع کیفی است. این تحقیق به‏لحاظ هدف در گروه تحقیقات بنیادین قرار می‏گیرد. در این پژوهش از دو روش مردم‏نگاری و تحلیل محتوا استفاده شده و جامعۀ مورد مطالعه شامل زرتشتیان شهر کرمان است. توضیح اینکه پژوهشگر با 37 نفر زرتشتی مصاحبۀ عمیق کرده است. روش گرد‌آوری اطلاعات در این تحقیق ترکیبی از روش‏های اسنادی و میدانی است. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که غذاهای آیینی مردم زرتشتی کرمان مملو از نماد و نشانه بوده و هرکدام دارای معانی متفاوتی است، اما بیشترین تمرکز و باور یک فرد زرتشتی از درست‏کردن غذاهای سنتی و آیینی «بوی» آن غذا است که به‏باور این مردمان هدف از پختن غذاهای آیینی، بودارکردن غذا برای شادی روح درگذشتگانشان و به‏معنای بهشت است. ضمن آنکه در تهیۀ یک خوراک علاوه‏بر جنبۀ دینی، به‏عنوان انجام مناسک مذهبی، جنبۀ بهداشتی و مغذی‏بودن و اجتماعی‏بودن (دور هم جمع شدن و اتحاد) را نیز می‏توان شاهد بود.

https://journal.asi.org.ir/article_733896_e4ab0e7688cf9f8d15eecab86f44c4c0.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 Revolutionary Fairy Tales in Iran, the Soviet Union, China, and Cuba: An Anthropological–Comparative Study قصه‌های پریان انقلابی در ایران، روسیه اتحاد شوروی، چین و کوبا: پژوهشی انسان‌شناختی ـ تطبیقی 71 109 733905 10.22034/jasi.2026.2082608.1606 FA علیرضا حسن‌زاده دانشیار پژوهشکدۀ مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری. تهران. ایران. 0000-0001-5142-9833 Journal Article 2025 12 31 One of the most significant cultural and intellectual configurations during Iran’s second Pahlavi period was the emergence of leftist and Marxist-oriented intellectuals who systematically rewrote fairy tales. This phenomenon was not unique to Iran; comparable processes unfolded in twentieth-century Marxist contexts such as the Soviet Union, China, and Cuba, where fairy tales were reconfigured as political instruments for revolutionary pedagogy, ideological socialization, and moral instruction. Adopting a comparative anthropological approach, this article examines revolutionary fairy-tale rewritings across these four contexts and analyzes their relationship to classical fairy-tale structures and rites of passage. The study focuses on the concept of ideological enculturation and explores how political ideology is embedded within narrative structures, symbolic oppositions, character typologies, and moral resolutions. Particular attention is devoted to the Iranian case, where writers and poets played a decisive role in shaping revolutionary consciousness in the decades preceding the 1979 Revolution. The theoretical framework draws on Victor Turner’s concept of liminality, Max Gluckman’s theory of rite of rebellion, Jack Zipes’s critical analyses of fairy tales and ideology, and Walter Benjamin’s reflections on storytelling and collective imagination. From the perspective of fairy-tale morphology and classification, the study also employs the analytical models developed by Vladimir Propp, Stith Thompson, and Hans-Jörg Uther. Methodologically, the research applies Norman Fairclough’s Critical Discourse Analysis to identify shared discursive patterns as well as context-specific variations in revolutionary fairy-tale literature. Through this comparative lens, the article demonstrates how fairy tales are transformed from heteroglossic narrative forms into monologic ideological instruments in revolutionary contexts. یکی از رخدادهای مهم فرهنگی ـ فکری در دورۀ پهلوی دوم، ظهور و گسترش روشن‏فکرانی با گرایش‌های چپ بود که به بازسرایی قصه‌های پریان ایرانی دست یازیدند. این روند، پدیده‌ای منحصربه‌فرد در ایران نبود، بلکه می‌توان الگوهای مشابهی را در کشورهایی که نماد نظام‌های مارکسیستی قرن بیستم به‌شمار می‌روند، از جمله اتحاد شوروی، چین و کوبا مشاهده کرد. در این کشورها نیز قصه‌های پریان به‌مثابۀ ابزاری سیاسی برای انتقال آرمان‌ها و جهان‌بینی انقلابی بازتولید و بازتفسیر شدند. این پژوهش با رویکردی انسان‌شناختی، به بررسی اَشکال گوناگون بازسرایی قصه‌های پریان انقلابی در چهار کشور یادشده می‌پردازد و آن‌ها را در پیوند با قصه‌ها و آیین‌های گذار تحلیل می‌کند. تمرکز اصلی مطالعه بر مفهوم «فرهنگ‌پذیری ایدئولوژیک» و سازوکارهای نفوذ ایدئولوژی در لایه‌های روایی، نمادین و اخلاقی قصه‌های پریان است. اهمیت این موضوع به‌ویژه در تأثیرگذاری گستردۀ نویسندگان و شاعران ایرانی چون صمد بهرنگی، احمد شاملو، محمد پرنیان، فروغ فرخزاد و داریوش عبادالهی در اشاعۀ نوعی جهان‌بینی انقلابی در سال‌های پیش از انقلاب (از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷) نمایان می‌شود. در این پژوهش از نظریات ویکتور ترنر، ماکس گلوکمن، جک زیپس و والتر بنیامین بهره گرفته شده است. از منظر رویکرد ریخت‌شناسی قصه‌های پریان نیز چهارچوب‌های مفهومی ولادیمیر پراپ، استیت تامپسون و هانس جرج اوتر به‌کار رفته است. پژوهش حاضر می‌کوشد با مقایسۀ انسان‌شناختی قصه‌های پریان انقلابی در ایران با نمونه‌های مشابه، به درکی عمیق‌تر از اشتراک‌ها و تمایزهای گفتمانی این متون دست یابد. بدین منظور، از روش تحلیل گفتمان انتقادی با تأکید بر الگوی نورمن فِرکلاف استفاده شده است.

https://journal.asi.org.ir/article_733905_86a94bdb3bce74064a5a0ab38d40db0a.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 Meaning, Sign and Survival in the Forest: Applying Eduardo Cohen's Approach to the Ecology of Hyrcanian Forests: A Multispecies Ethnographic Study of the Baliran Forest, Amol معنا، نشانه و بقا در جنگل: کاربرد رویکرد ادواردو کوهن در بوم‌شناسی جنگل‌های هیرکانی (مطالعۀ مردم‏نگارانۀ چندگونه‏ای از جنگل بلیران آمل) 111 135 733900 10.22034/jasi.2026.2080577.1599 FA سیدقاسم حسنی دانشیار انسان‌شناسی، گروه مردم‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Journal Article 2025 12 23 This article examines the complex interactions between humans and nonhuman species in Iran’s forest ecosystems through an interspecies approach. Moving beyond a strictly anthropocentric perspective, it conceptualizes the forest as a dynamic network of agencies shaped by reciprocal relations among humans, plants, animals, and fungi. Rather than treating the forest as a passive reservoir of resources, the study foregrounds its role as an active system of communication, meaning-making, and co-production. The research draws on long-term ethnographic fieldwork, semi-structured interviews with local communities possessing extensive indigenous ecological knowledge, and close observation of multispecies interactions within forest environments. These observations encompass not only visible practices such as hunting, foraging, and animal behavior, but also semiotic processes, including chemical signaling among plants and fungi, structural transformations in vegetation, and patterned animal responses to environmental change. The findings demonstrate that forests continuously generate and exchange biosemiotic signals—such as fungal scents, plant stress responses, and animal movements—that regulate ecological processes and sustain multispecies life. For local human communities, these signs carry practical and symbolic significance. Over generations, inhabitants have learned to interpret and respond to them, integrating this knowledge into livelihood strategies, healing practices, and forms of sustainable forest management. The article concludes by arguing that adopting an interspecies perspective is essential for rethinking conservation and management policies in Iran’s forest ecosystems. Recognizing nonhuman agency and semiotic participation enables a shift away from top-down, technocratic models toward participatory, community-based approaches that enhance ecological resilience and long-term sustainability. زیست‏بوم‌های جنگلی ایران معمولاً در چهارچوب‌های مدیریتی و پژوهشی انسان‌محور مطالعه شده‌اند؛ چهارچوب‌هایی که جنگل را عمدتاً به‌مثابۀ مخزنی از منابع یا فضایی برای مداخلۀ انسانی در نظر می‌گیرند و نقش عاملیت و کنش متقابل گونه‌های غیرانسانی را نادیده می‌گیرند. این رویکرد، درک ما از پویایی‌های واقعی جنگل و روابط پیچیدۀ میان انسان، گیاهان، حیوانات و قارچ‌ها را محدود کرده است. براین‏اساس، پژوهش حاضر با طرح این پرسش که تعاملاتِ میان‌گونه‌ای چگونه ساختار کنش‌گر جنگل را شکل می‌دهند و این کنش‌گری چه دلالت‌هایی برای معیشت انسانی و مدیریت پایدار دارد و با هدفِ تحلیل این تعاملات از منظر میان‌گونه‌ای انجام شده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی‏بر ترکیب مطالعات میدانی ژرف، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با جوامع محلی دارای دانش زیستی بومی، و مشاهدۀ کنش‌ها و ارتباطات میان گیاهان، حیوانات و قارچ‌ها در بستر اکولوژیک جنگل‌های ایران است. داده‌ها شامل کنش‌های مادی و آشکار و همچنین کنش‌های نشانه‌ای و ارتباطی میان گونه‌ها بوده و به‌صورت تفسیری تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که جنگل یک سامانۀ کنش‌گر پویا متشکل از شبکه‌ای از تبادل نشانه‌های زیستی، شیمیایی و رفتاری است که در تنظیم زیست‏بوم و تداوم حیات نقش تعیین‌کننده دارند. همچنین مشخص شد که جوامع محلی از طریق تفسیر این نشانه‌ها، دانش کاربردی مهمی برای بقا، درمان و مدیریت پایدار جنگل تولید کرده‌اند. این نتایج نشان می‌دهد که به‌کارگیری رویکرد میان‌گونه‌ای می‌تواند باعث بازاندیشی در سیاست‌های حفاظت و حرکت از مدیریت دستوری به‏سوی مدیریت مشارکتی و بومی‌محور شود و پایداری بلندمدت زیست‏بوم‌های جنگلی را تقویت کند.

https://journal.asi.org.ir/article_733900_30e3a25eca06c3280bb8d291d32c0aaf.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 The Rhythm of the Bazaar: An Ethnographic Study of the Socio-Spatial Rhythms of the Shahzadeh Fazel Bazaar in Yazd ضرب‌آهنگ بازار: مطالعۀ مردم‌نگارانۀ ریتم‌های فضایی-اجتماعی بازار شاهزاده فاضل یزد 137 169 733901 10.22034/jasi.2026.2081515.1600 FA فریبا صدیقی استادیار گروه مردم‌شناسی-جمعیت‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد (نویسنده مسئول) 0009-0001-0066-2659 سید متین پارسائیان دانشجوی کارشناسی مردم‌شناسی دانشگاه یزد. یزد. ایران. Journal Article 2025 12 20 Traditional markets in Iran have mostly been studied as spaces that are purely economic, physical, or historical, while the everyday rhythms and the pulse of life flowing through these markets have received less attention in research. This study aims to achieve an in-depth understanding of the rhythms of the Shahzadeh Fazel traditional market in Yazd, using an ethnographic approach. To gain direct insights, data were collected over four months of continuous and immersive presence in the field through participant observation and in-depth interviews. Data analysis followed James Spradley’s systematic method, employing domain analysis, taxonomic analysis, and componential analysis to reveal underlying layers of meaning. To interpret the findings, Bourdieu’s concept of field and Lefebvre’s notion of spatial rhythms were employed. According to the results, the rhythm of Shahzadeh Fazel market emerges from the complex interplay and synchronization of bodily rhythms, movement patterns, spatial structure, sensory perceptions, temporal cycles, language use, diversity of actors, social relations, and echoes of the past. These rhythms not only regulate the patterns of movement and timing within the market but also contribute to its continuous reproduction as a dynamic social space and a field of everyday interactions. A wide range of actors including shopkeepers, customers, tourists, guild inspectors, and traffic controller shape the market’s rhythm through their varied habitus. بازارهای سنتی ایران نبض هویت شهری بودند و زیست‌بوم پیچیده‌ای هستند که تجارت، فرهنگ و تعامل اجتماعی را در هم تنیده‌اند. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با هدف فهم عمیق ریتم بازار سنتی شاهزاده فاضل یزد و با روش مردم‏نگاری انجام شده است. جهت دستیابی به شناختی بی واسطه، داده‏های پژوهش طی چهار ماه حضورِ مستمر و درگیرانه در میدان تحقیق و از طریق مشاهدۀ مشارکتی و مصاحبه‏های عمیق مردم‌نگارانه گردآوری شد. تحلیل داده‏ها بـه‏روش نظام‌مند جیمز اسپرادلی و برمبنای تحلیل قلمرو، تحلیل گونه‌شناختی، و تحلیل مؤلفه‌ای صورت گرفـت تا لایه‏های معنایی پنهان آشکار شود. به‏منظور تحلیل یافته‌ها از مفاهیم میدان بوردیو و ریتم فضایی لوفور، پول از نگاه زلیزر، چانه‌زنی پری و بلاک استفاده شد. مطابق بــا یـافته‌های پژوهش، ریتم بازار شاهزاده فاضل از تعامل پیچیدۀ میـــان ریتم‏های بدنی، الگوهای حرکتی، ساختار فضایی کالبدی، ادراکات حسی، چرخه‌های زمانی، کاربردهای زبانی، تنوع کنشگران، مناسبات اجتماعی، و سودای گذشته برساخته می‌شود. این ریتم‌ها نه‏تنها الگوهای حرکت و زمان‌مندی بازار را تنظیم می‌کنند، بلکه به بازتولید مداوم بازار به‏مثابۀ یک فضای اجتماعی پویا و میدان تعاملات روزمره می‏انجامند. در این فرایند، طیف وسیعی از کنشگران شامل بازاریـــان، مشتریان، گردشگران، بازرسان اصناف، و کنشگران ترافیکی با عادت‏واره‏های متفاوت خود در ساخت ریتم بازار نقش دارند. بنابراین، فهم بازارهای سنتی از خلال نگاه محدود و دوگانۀ اقتصاد/میراث امکان‏پذیر نیست و تمرکز بر تحلیل ریتم‌های اجتماعی، زبانی، زمانی، و فضایی چشم‏انداز تحلیلی بسیار گسترده‏تری را برای مطالعۀ بازار فراهم می‌کند.

https://journal.asi.org.ir/article_733901_58f071104473a20dbe4fc816daa03ad9.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 Ethnic Bodies in the Arena of Competition: An Anthropological Inquiry into the Symbolic Boundaries of Identity among Turkmens, Mazandaranis, and Gilak بدن‌های قومی در میدان رقابت: واکاوی انسان‌شناختیِ مرزهای نمادین هویت در میان ترکمن‌ها، مازندرانی‌ها و گیلک‌ها 171 197 733904 10.22034/jasi.2026.2082485.1605 FA سمیه کریمی استادیار انسان‌شناسی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران. ایران. 0000-0003-0863-7180 Journal Article 2025 12 29 In contemporary Iran, sport functions as a socio-symbolic field where ethnic identities are constructed and redefined through embodiment and fan culture. This study offers an anthropological analysis of how symbolic boundaries of identity are drawn and maintained among three ethnic groups in Northern Iran: the Turkmen, Mazandaranis, and Gilaks. Adopting an interpretive-descriptive approach, the research utilizes multi-sited ethnography rooted in participant observation, in-depth interviews, and a semiotic analysis of the symbolic meanings embedded in sporting events. The theoretical framework builds upon Fredrik Barth’s concept of ethnic boundaries, Marcel Mauss’s "techniques of the body," and the theory of symbolic performance. The findings reveal that specific athletic traditions—volleyball and equestrianism among the Turkmen, wrestling in Mazandaran, and football in Gilan—function as "symbolic repertoires" that facilitate public displays of ethnic belonging and the symbolic differentiation between "us" and "the other." These bodily and ritualized actions channel ethnic differences away from violent confrontation toward regulated, meaningful competition, providing "thick descriptions" of identity. The study concludes that the sporting field in Northern Iran plays a pivotal role in the symbolic management of ethnic diversity. By transforming potential tensions into controlled rivalries, it fosters an environment of coexistence and tolerance, ultimately facilitating the integration of ethnic identities within a broader national framework. ورزش در ایران معاصر، میدانی اجتماعی-نمادین برای برساخت و بازتعریف هویت‌های قومی از خلال «بدن‌مندی» و فرهنگ هواداری است. این پژوهش با هدف واکاوی انسان‌شناختی چگونگی ترسیم مرزهای نمادین هویت در میان سه گروه قومی ترکمن، مازندرانی و گیلک در شمال ایران انجام شده است. با رویکرد تفسیری و توصیفی، روش پژوهش، مردم‌نگاری چندمکان‌مند مبتنی‏بر مشاهده مشارکتی، مصاحبه‌های عمیق و تحلیل نشانه‌شناختی دلالت‌های نمادین در رویدادهای ورزشی است. چهارچوب نظری بر مفاهیم مرزهای هویتی (بارث)، فنون بدن (موس) و اجراهای نمادین استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که والیبال و اسب‌سواری (در ترکمن‌صحرا)، کشتی (در مازندران) و فوتبال (در گیلان)، به‏مثابۀ «ذخایر نمادین»، امکان نمایش عمومی تعلق قومی و تمایز میان «ما» و «دیگری» را فراهم می‌کنند. این کنش‌های بدنی و آیینی، تفاوت‌های قومی را از قالب تقابل‌های خشونت‌آمیز به‏سمت رقابت‌های قاعده‌مند و «توصیف‌های پُرمایه» از هویت سوق می‌دهند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که میدان ورزش در شمال ایران، از طریق مدیریت نمادین تفاوت‌ها و تبدیل تنش‌های بالقوه به رقابت‌های کنترل‌شده، نقشی کلیدی در تسهیل هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و ادغام قومیت‌ها در چهارچوب هویت ملی ایفا می‌کند.

https://journal.asi.org.ir/article_733904_569cec6f7adf3af47438a5cccc470dcb.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 University as a Window for Social Participation: A Study of Female Students at Ilam University دانشگاه به‏مثابۀ پنجره‌ای برای مشارکت اجتماعی؛ مطالعۀ‌ دختران دانشجو در دانشگاه ایلام 199 226 733902 10.22034/jasi.2026.2081756.1601 FA خدیجه کشاورز استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران. 0000-0003-0416-0557 Journal Article 2025 12 23 This qualitative study examines the goals, motivations, and lived experiences of female students at Ilam University through semi-structured interviews with seventeen participants. The data were analyzed using thematic analysis. The findings indicate that entering university is perceived by most participants as a “certain and obvious” stage of life. Beyond its educational function, the university serves additional roles, including the acquisition of social prestige, the experience of individual independence, identity formation, and the enhancement of self-confidence. However, structural constraints in the labor market and the widespread unemployment of educated women render future career prospects uncertain and, for many students, discouraging. For many participants, the university functions as a “window for social participation” and the expansion of interpersonal relationships. Experiences within dormitory life and involvement in student organizations have contributed significantly to both individual and social development. At the same time, the university, as a mixed-gender space, offers many female students their first sustained interactions with the opposite sex. This experience, however, is shaped by official gender segregation policies and conservative social norms, which generate pressures, restrictions, and the reproduction of gender stereotypes. Overall, despite these constraints, the university emerges as a significant platform for the redefinition of female gender roles and identities. Simultaneously, it exposes the persistent tension between the university’s emancipatory potential and its role in reproducing mechanisms of gender inequality. این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی‏بر مصاحبه‌های نیمه‏ساختاریافته است و اهداف، انگیزه‌ها، و تجربۀ زیستۀ ۱۷ دانشجوی دختر دانشگاه ایلام درمورد تحصیل در دانشگاه را بررسی می‏کند. داده‌ها با روش تحلیل مضمون، تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد ورود به دانشگاه برای اغلب دختران مشارکت‌کننده امری «مسلم و بدیهی» تلقی می‌شود که کمتر مورد پرسش قرار می‌گیرد. دانشگاه علاوه‏بر نقش آموزشی، برای آنان کارکردهایی همچون کسب پرستیژ اجتماعی، تجربۀ استقلال فردی، شکل‌گیری هویت، و افزایش اعتمادبه‌نفس دارد. بااین‏حال، محدودیت‌های بازار کار و بی‏کاری گستردۀ زنان تحصیل‌کرده موجب می‌شود چشم‌انداز شغلی دانشجویان دختر، مبهم و ناامیدکننده به‏نظر برسد. دانشگاه برای بسیاری از آنان «پنجره‌ای برای مشارکت اجتماعی» و گسترش تعاملات میان‌فردی است. تجربۀ محیط خوابگاهی و فعالیت در تشکل‌های دانشجویی به رشد فردی و اجتماعی آنان یاری رسانده است. ازسوی‏دیگر، دانشگاه به‏مثابۀ فضای مختلط، نخستین فرصت تعامل با جنس مخالف را برای دختران فراهم کرده اما هم‏زمان سیاست‌های رسمی تفکیک جنسیتی و هنجارهای محافظه‌کار جامعه، تجربۀ آنان را با فشار، محدودیت، و بازتولید کلیشه‌های جنسیتی همراه ساخته است. درمجموع، دانشگاه باوجودِ محدودیت‌ها بستری مهم برای بازتعریف نقش‌ها و هویت‌های جنسیتی دختران محسوب می‌شود و هم‏زمان تناقض میان امکان‌های رهایی‌بخش و سازوکارهای بازتولید تبعیض جنسیتی را آشکار می‌سازد.

https://journal.asi.org.ir/article_733902_2f64d63725582ad3095b472fdfbce0d5.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 The Impact of Physical Attributes of Early High-Rise Housing Complexes in Tehran on the Lifestyle Patterns of Their Residents تأثیرپذیری سبک‌ زندگی ساکنان از ویژگی‌های کالبدی نخستین مجتمع‌های بلندمرتبۀ شهر تهران 227 265 733897 10.22034/jasi.2026.2078737.1592 FA سحر لری علیخانی گروه معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. شروین میرشاهزاده گروه معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 11 24 In recent decades, population growth, limited urban land, and rising housing prices have contributed to the expansion of high-rise residential development in major metropolises. In Tehran, this trend has intensified due to urban sprawl and density-selling policies. The present study aims to examine the impact of the earliest high-rise residential complexes on the transformation of residents’ lifestyles in Tehran. It employs a descriptive–analytical historical approach and is categorized as an applied research study. The case studies include residential complexes built during the initial decades of high-rise development in Tehran, selected through the snowball sampling method. Data collection was conducted through documentary studies, field observations, and spatial–morphological analysis. The results indicate that the spatial organization of these complexes — including the design of shared spaces, service and recreational facilities — has introduced new patterns of urban living, transforming concepts such as privacy, neighborly interaction, and place identity within the residents’ social fabric. The study concludes that Tehran’s first high-rise residential complexes, beyond merely altering architectural form, served as catalysts for cultural, social, and spatial shifts in urban lifestyles and modes of habitation. در دهه‌های اخیر، رشد جمعیت، محدودیت زمین درون‌شهری و افزایش بهای مسکن، زمینه‌ساز گسترش بلندمرتبه‌سازی در کلان‏شهرها شده‌اند. در تهران نیز این روند در پی توسعۀ کالبدی و سیاست‌های فروش تراکم، شدت بیشتری یافته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تأثیر نخستین مجتمع‌های مسکونی بلندمرتبه بر تحولات سبک‌ زندگی ساکنان در تهران انجام شده است. این پژوهش از رویکرد توصیفی–تحلیلی تاریخی بهره می‌گیرد و در گروه پژوهش‌های کاربردی قرار دارد؛ نمونه‌های موردی شامل مجتمع‌هایی است که در دهه‌های آغازین شکل‌گیری این الگو در تهران احداث شدند و به روش گلوله‌برفی انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدۀ میدانی و تحلیل کالبدی–فضایی صورت گرفته است. یافته‌ها حاکی از آن است که سازمان فضایی این مجتمع‌ها ـ ازجمله طراحی مشاعات، فضاهای خدماتی و رفاهی ـ الگوهای جدیدی از سکونت شهری را شکل داده و موجب دگرگونی در مفاهیمی چون حریم خصوصی، تعاملات همسایگی، و هویت مکانی در بافت اجتماعی ساکنان شده است. این پژوهش نشان می‌دهد نخستین بلندمرتبه‌های مسکونی تهران، فراتر از یک تغییر شکلی در کالبد معماری رفته‏اند و محرک تحولی فرهنگی، اجتماعی و فضایی در سبک‌ زندگی و شیوه زیست شهری به‏شمار می‏آیند.

https://journal.asi.org.ir/article_733897_b75b44fe5bb776ba636cb933f5c15e32.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 The Transformation of Literary Patronage Systems in Iran and the Contest between Classical and Modern Poetics تحول نظام‌های حمایت ادبی در ایران و کشمکش بوطیقاهای کلاسیک و نو 267 298 733899 10.22034/jasi.2026.2079850.1596 FA علیرضا مرادی استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات فرهنگی، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران. ایران. Journal Article 2025 12 04 This study, focusing on a historical and institutional analysis of literary patronage systems in Iran, seeks to elucidate the mechanisms that have shaped and consolidated both classical and modern Persian poetics. The central research question concerns how networks of patrons- including the state, universities, the press, political parties, and international institutions- have directed the course of Persian literary transformation over the past century, and what factors have determined the dominance or marginalization of different literary movements. The study aims to reveal the relationship between institutional support and the formation of competing poetics, demonstrating that the evolution of modern poetry and fiction is not merely the result of individual creativity but rather the product of complex interactions among social, cultural, and ideological forces. Grounded in André Lefevere’s theoretical framework, the research employs an institutional reading of literary rewritings and historical reflections. Data were gathered from analyses of literary texts, journals, literary histories, critical essays, and cultural policy documents, and examined through a comparative study spanning from the Qajar era to the post-revolutionary period. The findings indicate that official patronage systems in various periods, through budgetary allocations, publishing regulations, and censorship mechanisms, have continually reproduced cultural legitimacy models favoring classical poetics. Conversely, independent journals, the Tudeh Party, intellectual circles, the Writers’ Association, and diasporic networks emerged as alternative patrons, supporting Nimaic poetry (so-called New Poem, attributed to Nima Yooshij), modern realist fiction, and a socially committed, often left-oriented, critical literature—thus fostering the rise of a distinctly modern Persian poetics. این مقاله با تمرکز بر تحلیل تاریخی و نهادیِ نظام‌های حمایت ادبی در ایران، می‌کوشد سازوکارهای مؤثر در برساخت و تثبیت بوطیقاهای کلاسیک و نو را تبیین کند. مسئله‌ی اصلی پژوهش آن است که چگونه شبکه‌های حامی ـ شامل دولت، دانشگاه، مطبوعات، احزاب و نهادهای بین‌المللی ـ در طول سده‌ی اخیر مسیر تحول ادبیات فارسی را جهت داده‌اند و چه عواملی موجب برتری یا حاشیه‌نشینی جریان‌های ادبی مختلف شده است. هدف مطالعه، آشکارسازی رابطه‌ی میان حمایت نهادی و شکل‌گیری بوطیقاهای رقیب در ادبیات فارسی است تا نشان دهد تحول شعر و رمان مدرن نه صرفاً حاصل نوآوری فردی، بلکه محصول تعامل نیروهای اجتماعی، فرهنگی و ایدئولوژیک است. پژوهش بر مبنای چارچوب نظری آندره لِفور و با روش خوانش نهادیِ بازنویسی‌ها و بازتاب‌های تاریخی انجام شده است. داده‌ها از تحلیل متون ادبی، نشریات، تاریخ‌های ادبی، نقدها و اسناد سیاست فرهنگی گردآوری و در قالب مقایسه‌ی تطبیقی میان دوره‌های قاجار تا پس از انقلاب بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام‌های حمایتی رسمی در دوره‌های مختلف با تکیه بر تمهیدات بودجه‌ای، مقررات نشر و سازوکارهای ممیزی، الگوهای مشروعیت فرهنگی برای بوطیقای کلاسیک را بازتولید کردهاند. در مقابل، مطبوعات مستقل، حزب توده، حلقه‌های روشنفکری، کانون نویسندگان و شبکه‌های دیاسپورا به‌عنوان حامیان متمایز، به پشتیبانی از شعر نیمایی، داستان و رمان واقع‌گرای مدرن و گونه‌ای ادبیات متعهدِ انتقادی (اغلب با گرایش‌های چپ‌گرا) ) پرداخته و زمینه‌ی ظهور بوطیقای نوین فارسی را فراهم ساخته‌اند.

https://journal.asi.org.ir/article_733899_84b879db9cd6d86ea29feabc8bbe2994.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 Assessing the Socio-Cultural Impacts of Pedestrianization Projects on Urban Experience (Case Study: Taleghani Pedestrian Street in Ilam City) ارزیابی تأثیرات اجتماعی- فرهنگی پروژه‏های پیاده‌راه‌سازی بر تجربۀ شهری (مورد مطالعه: پیاده‌راه طالقانی شهر ایلام) 299 328 733898 10.22034/jasi.2026.2079495.1594 FA منصور منصوری مقدم استادیار گروه مردم‌،شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسنده مسئول). 0000-0002-2650-1191 طراوت گوهری دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. Journal Article 2025 11 30 In recent years, pedestrianization has emerged as an innovative approach in urban space planning, aiming to enhance quality of life and strengthen citizens’ social presence. This study assesses the socio-cultural impacts of the pedestrianization of Taleghani Street in Ilam on citizens’ urban spatial experience. Using an ethnographic and qualitative field approach—including participant observation, semi-structured interviews, and documentation of lived narratives—the research explores the transformations in citizens’ experiences before and after the pedestrian project. Findings reveal that prior to pedestrianization, Taleghani Street functioned primarily as a vehicle-oriented passageway, where people’s presence was limited to quick transit and brief shopping. The lack of collective spaces, congestion, and poor amenities contributed to a negative spatial experience. Following the project, the street has become a lively, interaction-centered, and sensory environment. Features such as paving, lighting, cafés, benches, and aesthetic enhancements have increased social interaction, prolonged public presence, and strengthened the sense of place attachment. However, variations in spatial experience among different groups—such as the elderly and low-income residents—reflect ongoing inequalities in spatial accessibility. Furthermore, tensions among motorcyclists, street vendors, and pedestrians, as well as between spatial modernity and local culture, persist as key challenges. Overall, the study concludes that pedestrianization has improved urban experience and social belonging, yet its full success depends on cultural management, regulation of informal activities, enhancement of amenities, and responsiveness to diverse social groups. Taleghani Street thus exemplifies an urban space in transition—balancing between local life-worlds and the modern logic of urban design. در سال‌های اخیر، پیاده‌راه‌سازی به‌عنوان رویکردی نوین در سامان‌دهی فضاهای شهری، با هدف ارتقای کیفیت زندگی و تقویت حضور اجتماعی شهروندان مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی پیاده‌راه‌سازی خیابان طالقانی ایلام بر تجربۀ فضایی شهروندان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد مردم‌نگارانه و روش کیفی، از طریق مشاهدۀ مشارکتی و مصاحبه‏های عمیق، تجربۀ زیستۀ شهروندان را پیش و پس از اجرای طرح بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد پیش از پیاده‌راه‌سازی، خیابان طالقانی کارکردی عبوری و خودرو‌محور داشته و حضور شهروندان به عبور سریع و خرید محدود خلاصه می‌شده است. پس از اجرای پروژه، خیابان به فضایی زنده و تعامل‌محور تبدیل شده و عناصر طراحی چون سنگ‌فرش، نورپردازی، و کافه‌ها موجب افزایش تعاملات اجتماعی، حضور طولانی‌تر، و تقویت حس تعلق شده‌اند. بااین‏حال، تفاوت تجربۀ گروه‌های مختلف مانند سالمندان بیانگر تداوم نابرابری در بهره‌مندی از فضاست. همچنین تعارض میان عابران، موتورسواران، و دست‏فروشان، و پیوند ضعیف فضای جدید با فرهنگ منطقه از چالش‌های مهم این فضا به‌شمار می‌رود. نتایج نشان می‌دهد پیاده‌راه‌سازی توانسته کیفیت تجربۀ شهری را ارتقا دهد، اما تحقق کامل اهداف آن مستلزم مدیریت فرهنگی، سامان‌دهی فعالیت‌های غیررسمی، و توجه به نیاز گروه‌های مختلف است.

https://journal.asi.org.ir/article_733898_2c17a3af0772a2e168a7c7fe83c50c01.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 This treasure has a talisman: An anthropological study of the reasons for the failure of treasure hunting in the beliefs of the people of Mazandaran این گنج طلسم دارد: بررسی انسان‌شناختی دلایل ناکامی گنج‌یابی در باورهای مردم مازندران 329 360 733906 10.22034/jasi.2026.2082662.1607 FA امیر هاشمی مقدم استادیار انسان‌شناسی، دانشکده میراث فرهنگی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. نرگس درویشی دانش‌آموخته کارشناسی مردم‌شناسی، دانشکده میراث فرهنگی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. سارا اشرفی‌نیا دانش‌آموخته کارشناسی مردم‌شناسی، دانشکده میراث فرهنگی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. حنانه ساورسفلی دانش‌آموخته کارشناسی مردم‌شناسی، دانشکده میراث فرهنگی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Journal Article 2025 12 31 Belief in the existence of hidden treasure—commonly understood as valuable objects such as gold or jewelry buried or concealed in the past—is widespread across cultures, though its forms and meanings vary by context. In Mazandaran, northern Iran, such beliefs are particularly prevalent. The region’s dense concentration of historical sites and sacred places, including shrines of saints, contributes to the perception of these locations as likely repositories of hidden treasure, a belief that can pose risks to tangible cultural heritage through unauthorized excavation. A significant dimension of treasure beliefs in Mazandaran involves supernatural elements, including the protection of treasure by jinn, spirits, snakes, or talismans, as well as the necessity of prayers or magical rituals to access it. Drawing on Marcel Mauss’s theories on the nature and social functions of magic, this study conceptualizes these beliefs within a broader framework of magical thinking and examines how they reflect and shape aspects of local social life. The research is based on semi-structured, in-depth interviews with twenty-eight individuals from Mazandaran who hold beliefs in the existence of treasure. Participants were selected from diverse geographical areas across the province, ranging from Kiasar and Sari in the east to Motel Ghoo in the west, and included men and women aged between twenty-one and seventy-one. The findings indicate that supernatural explanations surrounding treasure not only serve to rationalize repeated failures and losses experienced by treasure seekers, but also function paradoxically as protective mechanisms. From the perspective of believers, magical forces are activated in situations such as hiding the location of the treasure, moving treasure before the diggers reach it, harming the diggers when they discover the treasure, and ultimately being a bad omen if the treasure is extracted and used. در سالیان اخیر و به‌واسطۀ گسترش خرید و فروش دستگاه‌های معروف به گنج‌یاب و همچنین تبلیغات گسترده در فضای مجازی، بسیاری از افرادی که سودای ثروتمند شدن یک‌شبه را دارند، به سمت گنج‌یابی و حفاری غیرمجاز روی آورده‌اند. این فعالیت‌ها که عمدتا همراه با تخریب گسترده میراث فرهنگی و طبیعی کشور است، کمتر به دستاورد مورد نظر گنج‌یابان می‌انجامد. در میان دلایل بسیاری که برای این ناکامی‌ها بیان می‌شود، طلسم بودن گنج و محافظت از آن از سوی نیروهای ماوراءطبیعی (همچون روح و جن) بیش از دیگر دلایل تکرار می‌شود. بنابراین در پژوهش حاضر به دنبال فهم دلیل کاربرد این دسته از توجیهات (که ما همۀ آنها را زیر عنوان جادو قرار می‌دهیم) در ناکامی گنج‌یابان هستیم. با یاری گرفتن از دیدگاه‌های مارسل موس درباره چیستی جادو و دیدگاه مالینوسکی درباره کارکرد آن، به تحلیل این باورها پرداخته‌ایم. برای این کار، با ۲۸ نفر از مازندرانی‌های باورمند به گنج مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند و عمیق انجام دادیم. توزیع جغرافیایی این پاسخگویان تقریبا سراسر مازندران (از کیاسر و ساری در شرق تا متل‌قو در غرب این استان)، توزیع سنی از ۲۱ ساله تا ۷۱ ساله و توزیع جنسیتی هم هر دو گروه زن (۸ نفر) و مرد (۲۰ نفر) را در برمی‌گرفت. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد فعالیت گنج‌یابی دارای دو بعد علمی و جادویی است. در بعد علمی، با یاری گرفتن از اطلاعات تاریخی، نقشه و دستگاه گنج‌یاب، به حفاری می‌پردازند؛ اما هنگامی که با ناکامی روبرو می‌شوند، به ‌باورهای جادویی که مناسب وضعیت‌های غیرمطمئن و پیش‌بینی‌ناپذیر است متوسل می‌شوند. از نگاه باورمندان، نیروهای جادویی در موقعیت‌هایی همچون پنهان کردن مکان گنج، جابه‌جایی آن پیش از دسترسی حفاران، آسیب رساندن به حفاران هنگام کشف گنج و نهایتا بد شگون بودن در صورت استخراج و استفاده از گنج، فعال می‌شوند.

https://journal.asi.org.ir/article_733906_b83ea1cc9c177de7968ce191f667e96d.pdf

انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 40 2025 08 23 When Tribute Payments Are Not Evidence of State; Proto‑Elamite Susa and the Logic of Payment in a Decentralized Economy وقتی پرداخت خراج نشانۀ حکومت نیست: شوش آغازایلامی و منطق پرداخت در یک اقتصاد غیرمتمرکز 361 384 733903 10.22034/jasi.2026.2082411.1604 FA روح‌الله یوسفی‌زُشک دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران 0000-0002-0703-4153 خلیل الله بیک محمدی استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0003-3804-3930 دنیا اعتمادی‌فر دکتری باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 12 29 Proto-Elamite tablets from Susa are often interpreted as evidence of a centralized, state-oriented administrative system. Focusing on tablets that record tribute payments, this study questions whether the apparent concentration in recording practices necessarily indicates a centralized bureaucracy and formal tributary extraction, or whether it instead reflects mechanisms of economic regulation within a pre-state, network-based framework. The study examines the logic governing the registration of payments and asks whether differences in recorded commodities correspond to distinct economic logics or merely to variations in accounting procedures. Methodologically, it presents a detailed contextual and content-based analysis of two tablets from Susa (MDP 26:118 and MDP 06:353), including the re-examination of signs, numerical units, headings, and accounting structures, as well as a comparison between storable agricultural products and non-storable livestock payments. Adopting a structural–comparative approach and moving beyond state-centric assumptions, the analysis shows that both tablets operate through a modular, individual-based logic of registration. The observed concentration reflects standardized procedures of recording, calculation, and verification rather than institutional or political centralization. Differences between cereal and livestock accounts derive from operational accounting needs, not from fundamentally distinct economic systems. These findings suggest that Proto-Elamite Susa functioned within a fluid, network-based economy composed of relatively autonomous units linked through temporary recording practices rather than a centralized state apparatus. گِل‌نبشته‌های آغازایلامی شوش معمولاً در قالب شواهدی از یک نظام اداری متمرکز و حکومت ‌محور تفسیر شده‌اند. این پژوهش با تمرکز بر متون پرداخت خراج، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا تمرکز مشاهده ‌شده در ساختار ثبت این گل‌نبشته‌‌ها الزاماً به‌وجود بوروکراسی حکومتی و نظام خراج‌گیری متمرکز دلالت دارد، یا می‌توان آن‌را حاصل سازو‌کارهای تنظیم اقتصادی در چارچوب شبکه‌‌ای پیش‌حکومتی دانست؛ به‌طور مشخص، این پرسش مطرح می‌شود که، منطق ثبت پرداخت‌‌ها در گِل‌نبشته‌های آغازایلامی چگونه سازمان‌یافته و آیا تفاوت ماهیت کالاهای پرداختی به تفاوت در منطق اقتصادی می‌انجامد یا صرفاً تفاوتی عملیاتی در شیوه‌ی ثبت ایجاد می‌کند. روش‌شناسی پژوهش بر تحلیل محتوایی دقیق دو گل‌نبشتۀ شاخص از شوش، MDP26: 118 و MDP06: 353، استوار و شامل بازخوانی نشانه‌ها، بررسی واحدهای شمارشی، تحلیل ساختار تیترها و ردیف‌های حسابداری، و تطبیق میان ثبت محصولات کشاورزی ذخیره‌پذیر و پرداخت‌‌های دامی غیرقابل ذخیره است. این تحلیل با رویکردی ساختاری-تطبیقی انجام‌شده و از پیش‌‌فرض‌های حکومت‌‌محور در تفسیر داده‌‌ها فاصله می‌گیرد. نتایج نشان می‌دهد که هر دو متن از منطق ثبت ماژولار و فردبه‌فرد پیروی می‌کنند و تمرکز موجود در گل‌نبشته‌ها بیشتر به حوز‌ه‌ی ثبت، تسویه و حسابرسی محدود است تا تمرکز نهادی یا سیاسی. تفاوت میان ثبت غلات و دام زنده به تفاوت در شیوه‌های عملیاتی حسابداری انجامیده است، نه به دو نظام اقتصادی مجزا. براین‌اساس، گل‌نبشته‌‌های آغازایلامی شوش بازتاب نوعی اقتصاد سیّال و شبکه‌‌ای هستند که در آن واحدهای اقتصادی مستقل ازطریق گره‌های کارکردی و ثبت‌‌های موقتی به یک‌دیگر متصل می‌شوند. این نتیجه‌گیری امکان بازخوانی اقتصاد شوش آغازایلامی را در چارچوبی غیرحکومت‌‌محور و پیش‌حکومتی فراهم می‌آورد.

https://journal.asi.org.ir/article_733903_bf0429ce45a64c174594500b74efa0d6.pdf