انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 23 42 2026 08 23 Documentation and Analysis of the Local Tradition of Fish Qorogh-Shekani in the Ab-Bandans of Mazandaran, with an Emphasis on Safeguarding Intangible Cultural Heritage مستندسازی و تحلیل سنّت محلی قرق‌شکنیِ ماهی در آب‌بندان‌های مازندران با تأکید بر پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس 153 178 741235 10.22034/jasi.2026.2096197.1661 FA مهرآسا رمضان‌پور دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت میراث فرهنگی، دانشکدۀ میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0009-0000-8975-5247 مجتبی صفری استادیار، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0009-0006-6741-7830 Journal Article 2026 07 31 Qorogh-Shekani is a long-standing tradition among the people of Mazandaran Province, practiced to ensure the sustainable exploitation of natural resources and prevent environmental degradation in pastures, mountainous areas, and water reservoirs (Ab-Bandans). One manifestation of this tradition is fish Qorogh-Shekani in Ab-Bandans, which has a long history within the subsistence system of local communities. This study documents and analyzes the tradition of Qorogh-Shekani in the Ab-Bandans of Mazandaran and elucidates its role in safeguarding intangible cultural heritage. The research used a qualitative approach, drawing on oral narratives, participant observation, and semi-structured interviews with knowledgeable local informants in the villages of Rudbast and Armichkola in Babolsar County, and Rement in Babol County. The findings indicate that, beyond its subsistence function, Qorogh-Shekani possesses cultural, social, and environmental dimensions, reflecting the connection among humans, nature, and the local community within the framework of indigenous ecological knowledge. Furthermore, this tradition constitutes part of the region's cultural identity and plays a role in the intergenerational transmission of knowledge and experience. Nevertheless, its continuity is challenged by generational discontinuity, the advancing age of tradition-bearers, changing lifestyles, the spread of new economic approaches, and declining local community participation. Accordingly, systematic documentation, strengthening local community participation, intergenerational transmission of knowledge, enhanced education, attention to the sanitary conditions of the Ab-Bandans, and the application of indigenous ecological knowledge management principles are among the most important strategies for safeguarding this intangible cultural heritage. قرق‌شکنی از سنت‌های دیرینۀ مردم استان مازندران است که در فصل‌های مختلف سال با هدف بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی و پیشگیری از تخریب زیست‌محیطی، به‌ویژه در کنترل شکار بی‌رویه و چرای بیش از حد دام در مراتع، کوهستان‌ها و آب‌بندان‌ها انجام می‌شود. یکی از جلوه‌های این سنت، قرق‌شکنی ماهی در آب‌بندان‌هاست که به‌عنوان یکی از کهن‌ترین شیوه‌های بهره‌برداری در آب‌های کم‌عمق، پیشینه‌ای دیرینه در نظام معیشتی جوامع محلی دارد و نمونه‌های مشابه آن در برخی فرهنگ‌های دیگر نیز گزارش شده است. هدف این پژوهش، مستندسازی و تحلیل سنت قرق‌شکنی در آب‌بندان‌های مازندران و تبیین نقش آن در پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس است. این پژوهش با رویکردی کیفی و با بهره‌گیری از روایت‌های شفاهی، مشاهدۀ مشارکتی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با افراد آگاه محلی در سه روستای رودبست و آرمیچ‌کلا از توابع شهرستان بابلسر و روستای رمنت در شهرستان بابل انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد این قرق‌شکنی، افزون بر کارکرد معیشتی، دارای ابعاد فرهنگی، اجتماعی و زیست‌محیطی است و بازتاب‌دهندۀ پیوند میان انسان، طبیعت و جامعۀ محلی در قالب دانش اکولوژیک بومی است. همچنین، قرق‌شکنی به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی منطقه، نقش مهمی در انتقال دانش و تجربه میان نسل‌ها ایفا می‌کند. با این حال، گسست بین‌نسلی، افزایش سن حاملان سنت، تغییرات سبک زندگی، گسترش رویکردهای اقتصادی نوین و کاهش مشارکت جامعۀ محلی، تداوم آن تا حدی را با چالش مواجه ساخته است. بر این اساس، مستندسازی نظام‌مند، تقویت مشارکت جامعۀ محلی، انتقال بین‌نسلی دانش، ارتقای آموزش، توجه به بهداشت آب‌بندان‌ها و بهره‌گیری از اصول مدیریت دانش اکولوژیک بومی، از مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی برای پاسداری از این میراث فرهنگی ناملموس و تداوم آن در آینده به‌شمار می‌رود. https://journal.asi.org.ir/article_741235_856c62cdcaeb4faf3cb85fdc11efad27.pdf