انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 23 42 2026 08 23 Indigenous Knowledge and Cultural Bonds in Traditional Medicine: An Anthropological Study of Baloch Traditional Medicine دانش بومی و پیوندهای فرهنگی در طب سنتی؛ مطالعۀ‌ انسان‌شناختی طب سنتی قوم بلوچ 103 124 740922 10.22034/jasi.2026.2088876.1629 FA عبدالطیف کاروانی استادیار جامعه‌شناسی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. 0000-0003-0819-9002 امان‌الله تمنده رو استادیار گروه تاریخ و مردم‌شناسی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران. ابوالقاسم صدیقی فر کارشناس مردم‌شناسی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران. Journal Article 2026 05 18 Traditional medicine, as part of the intangible cultural heritage of every ethnic group, reflects indigenous knowledge, worldviews, and the relationship between humans and nature in confronting the phenomena of illness and health. The present study, adopting an anthropological approach, aims to understand and document the indigenous knowledge and cultural bonds embedded in Baloch traditional medicine. This research employs a qualitative methodology with an ethnographic design. Data were collected through participant observation, semi-structured and in-depth interviews with key informants—including local healers, elders, indigenous botanists, and patients—as well as through the lived experiences of the researchers, who are themselves natives of the region. Archival and document analysis were also utilized to supplement and validate the data. The findings indicate that traditional medicine in Makoran is rich and diverse. In this region, 23 species of medicinal plants are prepared and consumed using four methods: decoction, infusion, extraction, and distillation. The indigenous diagnostic and treatment system is classified according to three criteria: temperament (hot or cold), the affected organ, and the etiological agent. Therapeutic methods are diverse, including herbal medicine, cauterization, cupping, dietary therapy, and complex combination therapies such as "Balochi physiotherapy" for the treatment of post-stroke paralysis. The results emphasize that historical marginalization and the lack of medical facilities in Makoran have not only failed to hinder the formation of a rich therapeutic culture but have also fostered a deeper connection between the people and their natural environment, leading to the discovery of the medicinal properties of native plants. طب سنتی به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی ناملموس هر قوم، بازتاب‌دهنده دانش بومی، جهان‌بینی و رابطۀ انسان با طبیعت در مواجهه با پدیدۀ بیماری و سلامت است. پژوهش حاضر با رویکرد انسان‌شناختی و با هدف شناخت و مستندسازی دانش بومی و پیوندهای فرهنگی در طب سنتی قوم بلوچ در منطقۀ مکران انجام شده است. این پژوهش با روش‌شناسی کیفی و از نوع مردم‌نگاری است‌. داده‌ها از طریق مشاهدۀ مشارکتی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق با مطلعین کلیدی شامل حکیمان محلی، سالخوردگان، گیاه‌شناسان بومی و بیماران، و نیز بهره‌گیری از تجارب زیستۀ پژوهشگران که خود از بوم‌زادگان منطقه هستند، گردآوری شده است. همچنین از روش اسنادی و کتابخانه‌ای برای تکمیل و اعتباریابی داده‌ها استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طب سنتی در مکران از غنا و تنوع بالایی برخوردار است. در این منطقه ۲۳ گونه گیاه دارویی که با چهار روش جوشانده، دم‌کرده، عصاره‌گیری و عرق‌گیری آماده و مصرف می‌شوند. نظام تشخیص و درمان بومی بر اساس سه معیار مزاج (گرم و سرد)، عضو درگیر و عامل بیماری طبقه‌بندی می‌شود. روش‌های درمانی متنوع شامل گیاه‌درمانی (خوراکی، موضعی، استنشاقی)، داغ‌درمانی، حجامت، رژیم‌درمانی و درمان‌های ترکیبی پیچیده مانند «فیزیوتراپی بلوچی» برای درمان فلج ناشی از سکته است. نتایج پژوهش بر این امر تأکید دارد که محرومیت‌های تاریخی و کمبود امکانات پزشکی در مکران نه تنها مانع شکل‌گیری فرهنگ غنی درمانی نشده، بلکه موجب ارتباط عمیق‌تر مردم با محیط طبیعی و کشف خواص درمانی گیاهان بومی گردیده است. https://journal.asi.org.ir/article_740922_2c70936fe1aa76d39425e7d801bc6e5d.pdf