انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 41 2026 02 20 From Scientific Community to Academic Tribes: Toward a Framework for Understanding the Academic World از اجتماع علمی تا قبایل دانشگاهی: به‌سوی چارچوبی برای فهم دنیای دانشگاهی 233 256 737382 10.22034/jasi.2026.2088944.1631 FA عباس وریج کاظمی دانشیار، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران. Journal Article 2026 05 17 The academic world, like other social worlds, is entangled in a set of argumentative and affective relations and, in this respect, is not separate from the ordinary social sphere. Over the past decades, scholars have sought to distinguish these two worlds through the use of key specialized concepts. One such concept is the scientific community. A range of studies in Iran has shown that the scientific community is not only a fragile and unstable formation, but also one that has increasingly lost its explanatory power in the academic world. In this article, I argue that, on the basis of the existing literature, there is in practice no such thing as a scientific community. Yet, instead of revising their understanding of the existing situation, researchers have attempted to account for the weakness of the scientific community in Iran and, in most of their studies, have effectively justified the status quo. By reviewing the idea of the scientific community in sociological research and examining scholarly efforts to conceptualize it, this article offers a different response to a problem that Iranian scholars have understood in largely similar ways. The problem may be formulated as follows: now that researchers have demonstrated that no scientific community has taken shape in Iran, can the alternative concept of academic tribes serve as a more useful analytical framework? This article seeks to demonstrate how this concept may open up a different path for scholars working within the scientific community perspective and contribute to explaining the mechanisms through which such tribes operate within universities. Whereas the concept of the scientific community seeks to explain scientific relations, scientific norms, academic ethics, and interactions among associations and journals within accepted scientific frameworks, the concept of academic tribes attempts to uncover the nature of overt and covert relations, as well as the emotions, interests, and desires that operate beneath the surface of ostensibly scientific norms. جهان دانشگاهی، همانند سایر جهان‌های اجتماعی، درگیر یک سری مناسبات استدلالی و مناسبات عاطفی است و ازاین‌نظر جهانی مجزا از قلمروی معمولی اجتماعی نیست. محققان در دهه‌های گذشته کوشیدند تا با به‌کارگیری مفاهیمی کلیدی و تخصصی، این دو جهان را از یکدیگر مجزا کنند. یکی از آن مفاهیم کلیدی، اجتماع علمی است. تحقیقات مختلف در ایران نشان داده‌اند که نه‌تنها اجتماع علمی موقعیتی لغزان و شکننده دارد بلکه هرچه بیشتر قدرت توضیح دهنده‌گی خود را در جهان دانشگاهی از دست می‌دهد. در این مقاله نشان می دهیم که بر اساس تحقیقات موجود، در عمل چیزی به نام اجتماع علمی نداریم اما همین محققان به‌جای تحول در دریافت خود از وضعیت موجود، به‌دنبال فهم ضعف اجتماع علمی در ایران رفته‌ و در اغلب مقالاتشان موقعیت موجود را به نحوی توجیه کرده‌اند. در این مقاله، ضمن مرور ایدۀ اجتماع علمی در تحقیقات جامعه‌شناسان و فهم کوشش‌هایشان، در پی پاسخ متفاوت به مسئله‌ای بوده‌ام که محققان ایرانی به نحو تقریبا یکسانی آن را درک کرده‌اند. مسئله را این‌گونه طرح می‌کنم: اکنون که محققان نشان‌ داده‌اند که چیزی به نام اجتماع علمی در ایران شکل نگرفته است، می‌توان از مفهوم بدیل یعنی قبایل دانشگاهی بهره برد. این مقاله استدلال می‌کند که چرا مفهوم قبایل دانشگاهی می‌تواند مسیری متفاوت را در برابر معتقدان و محققان اجتماع علمی بگشاید و ازاین‌طریق بکوشد سازوکارهایی را توضیح دهد که این قبایل در دانشگاه‌ها عمل می‌کنند؛ برای مثال، اگر مفهوم اجتماع علمی در پی توضیح مناسبات علمی، هنجارهای علمی، اخلاقیات علمی و تعامل میان انجمن‌ها و نشریات در چارچوب‌های مسلم علمی است، مفهوم قبایل دانشگاهی، در پی فهم چیستی مناسبات پنهان و آشکار، عواطف و غرض‌ها و امیال در لوای هنجارهای به‌اصطلاح علمی است.

https://journal.asi.org.ir/article_737382_c23da06b8ab7dba20f0853a4cb5d4670.pdf