انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 41 2026 02 20 A Study on the Cultural Hegemony of Hellenism in Iranian, Based on Archaeological Findings (Case Study: Hellenistic Finds in Nahavand) تحلیلی بر هژمونی فرهنگ هلنی در ایران مبتنی‌بر یافته‌های باستان‌شناختی (مطالعۀ موردی: یافته‌های سلوکی نهاوند) 179 207 737378 10.22034/jasi.2026.2088216.1625 FA محسن جانجان دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. بهروز افخمی گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0003-0586-6949 کریم حاجی‌زاده‌باستانی گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. 0000-0002-4739-513X Journal Article 2026 05 07 This research, based on interdisciplinary approaches of anthropology and sociology in archaeological analysis, investigates the process of cultural hegemony formation and the mechanisms of producing order and legitimacy through coercive power and consent during the Seleucids period. The Seleucids period coincided with political and cultural confrontation between Greeks and Iranian societies, as well as deep social, intellectual, and religious transformations in Iran, which can be observed and interpreted through material data such as architecture, statues of Gods, coins, pottery, and burial practices. During this period, the spread of Hellenic culture led to the decline of many elements of the Achaemenid culture, and a new model called “Hellenic culture” emerged with distinct social and cultural traditions. The replacement of Achaemenid architectural styles with Greek elements and decorations, the spread of temples and statues related to Greek Gods, and the emergence of new types of pottery and changes in burial rituals are among the most significant manifestations of this cultural transformation. The reflection of this cultural hegemony is particularly visible in western Iran. In this context, the city of Nahavand, due to its diverse Hellenistic archaeological data—including Greek inscriptions, architectural elements, and burial structures (tumuli)—holds a prominent position in the study of this phenomenon. Therefore, this research focuses on this region to analyze the dimensions of Hellenic hegemony. The research methodology is based on combined field and library studies, and the data have been analyzed using a historical-analytical approach. The fieldwork focuses on excavation findings in the Dokhaharan district and the Naqqārechi Tumulus in Nahavand. The results show that the presence of Hellenic cultural traditions reflects the social and political transformations in western Iran during the post-Achaemenid period. These findings indicate the establishment and consolidation of Greek political and cultural power mechanisms from the time of Alexander and his successors in Iranian society. This phenomenon can be explained within the framework of "Hellenic hegemony." The effects of this hegemony continued at least until the Parthian period and laid the groundwork for cultural developments before the emergence of the Sasanian society. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از تحلیل‌های انسان‌شناختی و جامعه‌شناختی در چارچوب مطالعات باستان‌شناسی، به بررسی چگونگی شکل‌گیری و تثبیت هژمونی فرهنگی هلنی در غرب ایران طی دورۀ سلوکی می‌پردازد. هژمونی، سلطۀ پایدار و چندبُعدی یک گروه یا مرکز قدرت بر یک جامعه تعریف می‌شد. این‌دوره هم‌زمان با نفوذ سیاسی و فرهنگی یونانیان در ایران و بروز تحولات عمیق اجتماعی و مذهبی در جوامع بعد از دورۀ هخامنشی است؛ تحولاتی که بازتاب آن‌ها را می‌توان در شواهد مادی هم‌چون: معماری، مجسمه‌های خدایان، کتیبه‌های یونانی، سکه‌ها، سفالینه‌ها و آئین‌های تدفین مشاهده کرد. با افول تدریجی سنت‌های هخامنشی، الگوهای معماری و هنری یونانی جایگزین شد و عناصری چون معابد با طرح هلنی، پیکره‌های اسطوره‌ای، گونه‌های جدید سفال و ساختارهای تدفینی تومولوسی رواج‌یافت. این دگرگونی‌ها نشانگر استقرار نوعی نظم فرهنگی جدید است که می‌توان آن را در چارچوب «هژمونی هلنی» تفسیر کرد. پژوهش حاضر با تکیه‌بر مطالعات میدانی، کتابخانه‌ای و تحلیل تاریخی–تحلیلی داده‌های هفت فصل کاوش در محلۀ دوخواهران و دو فصل کاوش در گورتپۀ نقاره‌چی نهاوند، به بررسی این پدیده و گزاره‌ها می‌پردازد. یافته‌ها، به‌ویژه کتیبۀ یونانی «آنتیوخوس» (معبد لائودیسه) و ساختار تدفینی نقاره‌چی، بیانگر جایگاه مهم اجتماعی و سیاسی در دورۀ سلوکی است. این شواهد از استقرار و تثبیت سازوکارهای قدرت و سلطۀ فرهنگی یونانی، از زمان اسکندر و جانشینان وی در جامعۀ ایران حکایت دارد؛ پدیده‌ای که می‌توان آن‌را در چارچوب «هژمونی هلنی» تبیین‌کرد. آثار این هژمونی در عرصه‌های سیاسی، مذهبی و زبان‌شناختی تا پایان دورۀ اشکانی تداوم‌یافته و زمینه‌ساز تحولات فرهنگی پیش‌از شکل‌گیری جامعۀ ساسانی بوده‌است. https://journal.asi.org.ir/article_737378_647b578c77e51287d7f5dfb8d956274c.pdf