انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 41 2026 02 20 Cognitive Ethnography and the Expansion of Analytical Horizons in Anthropology مردم‌نگاری شناختی و بسط افق‌های تحلیلی در انسان‌شناسی 33 52 735723 10.22034/jasi.2026.2084637.1612 FA لیلا اردبیلی استادیار گروه مطالعات علم و فناوری، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت عتف، تهران، ایران. Journal Article 2026 02 05 <span lang="EN-US">This article examines cognitive ethnography as an interdisciplinary methodological approach that expands the analytical scope of anthropology by shifting attention from narrated meanings and retrospective interpretations toward cognition in action. While interpretive anthropology has significantly contributed to the understanding of culture through symbols, narratives, and systems of meaning, many cultural practices depend on tacit, embodied, and situated cognitive processes that cannot be fully captured through interviews or verbal accounts alone. Cognitive ethnography addresses this limitation by conceptualizing cognition as a distributed process emerging through the interaction of bodies, tools, environments, spatial arrangements, and social relations. The article argues that cognitive ethnography bridges interpretive ethnography and laboratory-based cognitive approaches. It preserves the complexity of real social contexts while enabling a more systematic analysis of cultural cognition. Drawing on the concepts of distributed cognition, situated learning, and cultural technologies, the study demonstrates that cognition emerges through the dynamic relationship among body, mind, environment, and social interaction rather than residing solely within the individual mind. Using theoretical discussion and examples from Iranian cultural contexts—including carpet weaving, Ta’zieh performance, and the Zār ritual—the article illustrates how cultural meaning is produced through embodied coordination, sensory regulation, spatial organization, and interactional sequencing. It also explains how the Modification–Taxonomy–Queuing (MTQ) analytical process enhances the transparency and rigor of ethnographic interpretation by reconstructing the sequential organization of action and decision-making. Finally, the discussion addresses the methodological and ethical limitations of cognitive ethnography, including the risks of cognitive reductionism and the use of observational technologies. The article concludes that cognitive ethnography should be understood as a complementary approach that offers new analytical perspectives on the relationship among culture, cognition, embodiment, and social action.</span> <span lang="AR-SA">روش مردم‌نگاری همواره یکی از ارکان اصلی انسان‌شناسی بوده است که گفته می‌شود با مشاهده مشارکتی و تحلیل زمینه‌مند، امکان فهم فرهنگ در زندگی روزمره را فراهم می‌کند. با این حال، بسیاری از فرایندهای شناختیِ درگیر در کنش‌های فرهنگی، از جمله تنظیم لحظه‌به‌لحظه‌ توجه، ارزیابی‌های حسی، هماهنگی بدن با ابزار‌ها و مسیر تصمیم‌گیری‌ها، در سطحی رخ می‌دهند که لزوماً قابل بیان نیستند و در نتیجه از دسترس روش‌های مردم‌نگاری‌ مبتنی بر مصاحبه و روایت‌محور خارج است. از سوی دیگر، رویکردهای شناختی آزمایشگاهی، مانند آنچه در میان روان‌شناسان اجتماعی‌ـ‌شناختی رایج است نیز، غالباً با حذف زمینه و کنترل‌ افراطی متغیرهای محیطی، شناخت را از میدان واقعی کنش اجتماعی جدا می‌کنند. این</span><span dir="LTR" lang="EN-US">‌</span><span lang="AR-SA">مقاله با تکیه بر رویکرد مردم‌نگاری شناختی نشان می‌دهد چرا توجه به این رویکرد روشی برای پژوهش‌ در انسان‌شناسی و دیگر حوزه‌های پژوهشی علوم اجتماعی، چه در سطح گردآوری داده‌ها و چه در سطح تحلیل مفید و ضروری است. مقاله حاضر با رویکردی نظری‌ـ‌تحلیلی و مرور انتقادی ادبیات موجود در حوزه مردم‌نگاری، برآن است تا روش‌ مردم‌نگاری شناختی و مزیت</span><span dir="LTR" lang="EN-US">‌</span> <span lang="AR-SA">رقابتی آن نسبت به روش‌های مرسوم مردم‌نگاری را بررسی کند و نشان دهد که چرا توجه به شناخت موقعیت‌مند و توزیعی برای تحلیل‌های مردم‌نگارانه اهمیت دارد و فرایندهای تحلیلی، مانند</span> <span lang="FA">تطابق‌ـ طبقه‌بندی‌ـ‌توالی،</span><span lang="AR-SA"> چگونه به پژوهشگر در مسیر تحلیل و جمع‌آوری داده‌ها یاری می‌رساند. در نهایت مقاله با بررسی نمونه‌هایی از میدان‌های پژوهشی ایرانی تلاش می‌کند تا نشان دهد که مردم‌نگاری شناختی چگونه امکان مطالعه «شناخت در عمل» را فراهم می‌کند و هم‌زمان با نظام‌مند کردن مسیر تحلیل، به ارتقای روایی و پایایی پژوهش‌های انسان‌شناختی یاری می‌رساند</span><span lang="FA">.</span> https://journal.asi.org.ir/article_735723_7c2ba557f1d76fec9aad03e3489ae015.pdf