انجمن انسان‌شناسی ایران نامه انسان‌شناسی 1735-2096 22 41 2026 02 20 The Role of Cultural Memory in Facing Disasters; A Case Study of the Experience of War and Earthquake in Sarpol-e Zahab مطالعة نقش حافظة فرهنگی در مواجهه با فجایع؛ مطالعة موردی تجربة جنگ و زلزله در سرپل­ذهاب 13 32 735722 10.22034/jasi.2026.2080016.1597 FA مینو سلیمی استادیار گروه انسان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-9395-7893 Journal Article 2025 12 14 <span lang="EN-US">A disaster is an event—whether natural or human-made, sudden or prolonged—that disrupts Disasters may be natural or human-made, sudden or prolonged. In the aftermath of such events, societies attempt to preserve individuals’ lived experiences and coping practices. Cultural memory plays a significant role in shaping how people respond to disasters, engage in coping strategies, and accept relief assistance. The city of Sarpol-e Zahab has experienced two major disasters: a human-made disaster, the Iran–Iraq War (1980–1988), and a natural disaster, the 2017 earthquake. Since relatively few studies have examined the role of cultural memory in reducing vulnerability and enhancing resilience, further research in this area is essential.This study addresses questions such as: What forms do the tangible and intangible cultural memories of the war and the earthquake take among the people of Sarpol-e Zahab? To what extent have these memories functioned as resources for strengthening resilience and facilitating recovery? The aim of this research is to examine the role of cultural memory in disaster response through the lived experiences of the people of Sarpol-e Zahab, using a phenomenological approach.Data were collected through semi-structured, in-depth interviews with 20 individuals who had experienced both the war and the earthquake and who were selected through purposive sampling. The data were analyzed by identifying significant statements and clustering them into thematic categories. The findings indicate that the cultural memory of the war had a direct influence on how the people of Sarpol-e Zahab responded to the earthquake, increasing their level of resilience. For these individuals, the cultural memory of war functioned as a resource that enabled them to demonstrate greater adaptability and to complete the recovery and reconstruction process more rapidly after the earthquake. The study concludes that cultural memory can serve as a valuable resource for reducing vulnerability and improving the management of future disasters.</span> فاجعه، رخدادی اعم از طبیعی یا ساخته انسان، ناگهانی یا مداوم است. جوامع انسانی بعد از فجایع، در صدد حفظ تجربه زیسته افراد در زمان فجایع و نحوه رویارویی با آن هستند. تجربه زیسته افراد از فاجعه، به عنوان یک مخزن دانش عمل می-کند که اطلاعات مهم در مورد خطر فجایع و کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری را در اختیار جوامع قرار می‌دهد. تأثیر حافظه فرهنگی بر دانش، رفتار و توانایی افراد در یافتن توضیحات و ایجاد مفهوم از فجایع گذشته، تاثیرات مهمی در عملکرد درک فاجعه دارد. حافظه فرهنگی، نقش مهمی در تعیین نحوه پاسخگویی مردم به فجایع، مشارکت در شیوه‌های مواجهه با فاجعه و پذیرش امدادرسانی در شرایط اضطراری دارد. مردم شهر سرپل‌ذهاب دو فاجعه انسانی (جنگ؛ 1368- 1359) و طبیعی (زلزله؛ 1396) را تجربه کرده‌اند. هدف این مطالعه، نقش حافظه فرهنگی در مواجهه با فاجعه با تمرکز بر مطالعه تجربه زیسته مردم سرپل‌ذهاب در خلال جنگ و زلزله بر اساس روش پدیدارشناسی است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حافظه فرهنگی جنگ، در نحوه مواجهه مردم سرپل‌ذهاب با زلزله نقش مستقیمی داشته و میزان تاب‌آوری در برابر آن را افزایش داده است. برای مردم سرپل‌ذهاب حافظه‌ی فرهنگی جنگ، ابزاری بود که توانستند تاب‌آوری بیشتری را نشان داده و مرحله بهبودی و بازیابی زلزله را در زمان کمتری طی کنند. https://journal.asi.org.ir/article_735722_0ba01adfcc404a02cacea63f116f3bca.pdf