نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

دانشگاه به‏مثابۀ پنجره‌ای برای مشارکت اجتماعی؛ مطالعۀ‌ دختران دانشجو در دانشگاه ایلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی‏بر مصاحبه‌های نیمه‏ساختاریافته است و اهداف، انگیزه‌ها، و تجربۀ زیستۀ ۱۷ دانشجوی دختر دانشگاه ایلام درمورد تحصیل در دانشگاه را بررسی می‏کند. داده‌ها با روش تحلیل مضمون، تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد ورود به دانشگاه برای اغلب دختران مشارکت‌کننده امری «مسلم و بدیهی» تلقی می‌شود که کمتر مورد پرسش قرار می‌گیرد. دانشگاه علاوه‏بر نقش آموزشی، برای آنان کارکردهایی همچون کسب پرستیژ اجتماعی، تجربۀ استقلال فردی، شکل‌گیری هویت، و افزایش اعتمادبه‌نفس دارد. بااین‏حال، محدودیت‌های بازار کار و بی‏کاری گستردۀ زنان تحصیل‌کرده موجب می‌شود چشم‌انداز شغلی دانشجویان دختر، مبهم و ناامیدکننده به‏نظر برسد. دانشگاه برای بسیاری از آنان «پنجره‌ای برای مشارکت اجتماعی» و گسترش تعاملات میان‌فردی است. تجربۀ محیط خوابگاهی و فعالیت در تشکل‌های دانشجویی به رشد فردی و اجتماعی آنان یاری رسانده است. ازسوی‏دیگر، دانشگاه به‏مثابۀ فضای مختلط، نخستین فرصت تعامل با جنس مخالف را برای دختران فراهم کرده اما هم‏زمان سیاست‌های رسمی تفکیک جنسیتی و هنجارهای محافظه‌کار جامعه، تجربۀ آنان را با فشار، محدودیت، و بازتولید کلیشه‌های جنسیتی همراه ساخته است. درمجموع، دانشگاه باوجودِ محدودیت‌ها بستری مهم برای بازتعریف نقش‌ها و هویت‌های جنسیتی دختران محسوب می‌شود و هم‏زمان تناقض میان امکان‌های رهایی‌بخش و سازوکارهای بازتولید تبعیض جنسیتی را آشکار می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

University as a Window for Social Participation: A Study of Female Students at Ilam University

نویسنده English

Khadijeh Keshavarz
چکیده English

This qualitative study examines the goals, motivations, and lived experiences of female students at Ilam University through semi-structured interviews with seventeen participants. The data were analyzed using thematic analysis. The findings indicate that entering university is perceived by most participants as a “certain and obvious” stage of life. Beyond its educational function, the university serves additional roles, including the acquisition of social prestige, the experience of individual independence, identity formation, and the enhancement of self-confidence. However, structural constraints in the labor market and the widespread unemployment of educated women render future career prospects uncertain and, for many students, discouraging.
For many participants, the university functions as a “window for social participation” and the expansion of interpersonal relationships. Experiences within dormitory life and involvement in student organizations have contributed significantly to both individual and social development. At the same time, the university, as a mixed-gender space, offers many female students their first sustained interactions with the opposite sex. This experience, however, is shaped by official gender segregation policies and conservative social norms, which generate pressures, restrictions, and the reproduction of gender stereotypes.
Overall, despite these constraints, the university emerges as a significant platform for the redefinition of female gender roles and identities. Simultaneously, it exposes the persistent tension between the university’s emancipatory potential and its role in reproducing mechanisms of gender inequality.

کلیدواژه‌ها English

female students
Ilam University
social participation
student organizations
gender relations
اعتمادی‌فر. مهدی (1396). دانشگاه از منظر دانشجویان. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
بلیکی. ‏نورمن دبلیو. اچ. (۱۳۸۴). طراح‍ی‌ پ‍ژوه‍ش‌ه‍ای‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی. ترجمۀ ح‍س‍ن‌ چ‍اوش‍ی‍ان. ت‍ه‍ران‌: ن‍ش‍ر ن‍ی‌.
پیر بوردیو. پیر (۱۴۰۰). سلطۀ مذکر، مقدمه و ترجمۀ ناصری‌راد. محسن. تهران: آگه.
خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) (27 تیر 1404). اعلام آمار داوطلبان در ۵ گروه آزمایشی کنکور/سهم حدود ۶۹ درصدی زنان در ۴ گروه آزمایشی. تاریخ دسترسی: ۴ آذر ۱۴۰۴، در آدرس:
https://www.isna.ir/news/1404042716717
سراج‌زاده. سیدحسین، جواهری. فاطمه، فیضی. ایرج (1395). نگرش‌ها و رفتار دانشجویان (1394). تهران: پژوهشکدۀ مطالعات اجتماعی و فرهنگی.
عابدی جعفری. حسن، سلیمی. محمد سعید، فقیهی. ابوالحسن، شیخ‌زاده. محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین، روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی، اندیشۀ مدیریت راهبردی. ۵ (۲). ۱۵۱-۱۹۸.
فراستخواه. مقصود (1394). تجربه‌های زیسته و ادراک شده دانشجویان (مطالعه موردی یک دانشگاه ایرانی). فصلنامۀ انجمن آموزش عالی ایران. ۷ (۲). ۲۵-۷۰.
فکوهی. ناصر (۱۳۹۹). زن‌ها، شیرها، روباه‌ها ... : تأملاتی دربارۀ زنان، زنانگی و مسائل اجتماعی جنسیت. تهران: نشر ثالث.
کشاورز. خدیجه (1402). مناسبات جنسیتی در ذهنیت دانشجویان دانشگاه‌های شهر تهران. مطالعات دانشگاه. ۱ (۳). ۱۳۷-۱۶۳.
کشاورز، خدیجه (1395). نگرش دانشجویان در باب خانواده، زنان و جنسیت. مسائل اجتماعی ایران. 10(4). 84-115.
کوثری. مسعود، خوشنام. مژگان (1396). تحلیل پدیدارشناسی معنای ذهنی دانشجو از دانشگاه. پژوهش در نظام‌های آموزشی. ۱۱ (۳۸). پاییز 1396، 193-171.
مرکز آمار ایران (1400)، چکیدۀ نتایج طرح آمارگیری نیروی کار ایران. قابل دسترسی در www.sci.org.ir.
Arnot, M. (2002). Reproducing Gender: Critical Essays on Educational Theory and Feminist Politics. London: Routledge.
Bereni, L. (2011). Genre état des lieux, entretien avec Laure Bereni, par Matieu Tranchman. Retrieved from https://laviedesidees.fr/Genre-etat-des-lieux
David, M. E. (2014). Feminism, gender and universities: Politics, passion and pedagogies. London: Routledge.
Guimond, S. (1998). Processus de Socialisation dans l’enseignement supérieur : le pouvoir de la connaissance, in J. L Beauvois, R. V Jole et J.M Monteil (dir), Vingt ans de psychologie social expérimentale francophone, pp. 231-271, Gronoble : Presses universitaire de Gronoble.