نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

ارزیابی تأثیرات اجتماعی- فرهنگی پروژه‏های پیاده‌راه‌سازی بر تجربۀ شهری (مورد مطالعه: پیاده‌راه طالقانی شهر ایلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مردم‌،شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
چکیده
در سال‌های اخیر، پیاده‌راه‌سازی به‌عنوان رویکردی نوین در سامان‌دهی فضاهای شهری، با هدف ارتقای کیفیت زندگی و تقویت حضور اجتماعی شهروندان مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی پیاده‌راه‌سازی خیابان طالقانی ایلام بر تجربۀ فضایی شهروندان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد مردم‌نگارانه و روش کیفی، از طریق مشاهدۀ مشارکتی و مصاحبه‏های عمیق، تجربۀ زیستۀ شهروندان را پیش و پس از اجرای طرح بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد پیش از پیاده‌راه‌سازی، خیابان طالقانی کارکردی عبوری و خودرو‌محور داشته و حضور شهروندان به عبور سریع و خرید محدود خلاصه می‌شده است. پس از اجرای پروژه، خیابان به فضایی زنده و تعامل‌محور تبدیل شده و عناصر طراحی چون سنگ‌فرش، نورپردازی، و کافه‌ها موجب افزایش تعاملات اجتماعی، حضور طولانی‌تر، و تقویت حس تعلق شده‌اند. بااین‏حال، تفاوت تجربۀ گروه‌های مختلف مانند سالمندان بیانگر تداوم نابرابری در بهره‌مندی از فضاست. همچنین تعارض میان عابران، موتورسواران، و دست‏فروشان، و پیوند ضعیف فضای جدید با فرهنگ منطقه از چالش‌های مهم این فضا به‌شمار می‌رود. نتایج نشان می‌دهد پیاده‌راه‌سازی توانسته کیفیت تجربۀ شهری را ارتقا دهد، اما تحقق کامل اهداف آن مستلزم مدیریت فرهنگی، سامان‌دهی فعالیت‌های غیررسمی، و توجه به نیاز گروه‌های مختلف است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Assessing the Socio-Cultural Impacts of Pedestrianization Projects on Urban Experience (Case Study: Taleghani Pedestrian Street in Ilam City)

نویسندگان English

mansour mansouri moghadam 1
Taravat Gouhari 2
1 Assistant Professor, Department of Anthropology, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran (Responsible Author).
2 Master's Student in Sociology, Faculty of Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran.
چکیده English

In recent years, pedestrianization has emerged as an innovative approach in urban space planning, aiming to enhance quality of life and strengthen citizens’ social presence. This study assesses the socio-cultural impacts of the pedestrianization of Taleghani Street in Ilam on citizens’ urban spatial experience. Using an ethnographic and qualitative field approach—including participant observation, semi-structured interviews, and documentation of lived narratives—the research explores the transformations in citizens’ experiences before and after the pedestrian project.
Findings reveal that prior to pedestrianization, Taleghani Street functioned primarily as a vehicle-oriented passageway, where people’s presence was limited to quick transit and brief shopping. The lack of collective spaces, congestion, and poor amenities contributed to a negative spatial experience. Following the project, the street has become a lively, interaction-centered, and sensory environment. Features such as paving, lighting, cafés, benches, and aesthetic enhancements have increased social interaction, prolonged public presence, and strengthened the sense of place attachment. However, variations in spatial experience among different groups—such as the elderly and low-income residents—reflect ongoing inequalities in spatial accessibility. Furthermore, tensions among motorcyclists, street vendors, and pedestrians, as well as between spatial modernity and local culture, persist as key challenges.
Overall, the study concludes that pedestrianization has improved urban experience and social belonging, yet its full success depends on cultural management, regulation of informal activities, enhancement of amenities, and responsiveness to diverse social groups. Taleghani Street thus exemplifies an urban space in transition—balancing between local life-worlds and the modern logic of urban design.

کلیدواژه‌ها English

Pedestrianization
Social Impact Assessment
Urban Spatial Experience
Ethnography
Sense of Belonging
-       ادریسی، افسانه و مرجان شجاعی (1391). بررسی عوامل موثر بر مشارکت اجتماعی ساکنین در تحقق طرح‌های توسعه شهری- نمونه موردی: پیاده‏راه‏سازی حوزۀ تاریخی شهر تهران منطقه 12، برنامه‏ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 3(13)، 115-158.
-       آروین، محمود؛ فرجی، امین و مهسا قانع (1397). ارزیابی ابعاد سرزندگی در پیاده‌راه‌های شهری از دیدگاه شهروندان (مورد مطالعه: پیاده‌راه فرهنگی رشت)، توسعۀ محلی (روستایی-شهری)، 10(2)، 253-276.
-       انگلس، دیوید (1391). فرهنگ و زندگی روزمره، مترجم: علیرضا مرادی، تهران: تیسا.
-       برغمدی، هادی و معصومه محقق منتظری (1399). تأثیرات اجتماعی سامان دهی خیابان‏های دارای ارزش فرهنگی و تاریخی (مطالعه موردی خیابان لاله زار)، برنامه‏ریزی توسعۀ شهری و منطقه‏ای، 5(14)، 113-140.
-       جعفرزاده پور، فروزنده(1389). طرح ارزیابی آثار اجتماعی و فرهنگی پروژۀ پیادهروسازی منطقۀ 4 شهرداری تهران. کارفرما: شهرداری منطقۀ 1 تهران.
-       جهانی دولت آباد، اسماعیل و رحمان جهانی دولت آباد (1400). ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی احداث پیاده‏راه در بلوار امام زاده حسن کرج، ارزیابی تأثیرات اجتماعی، 4(1)، 11-45.
-       حسینی، علی؛ عباس نژاد جلوگیر، محسن؛ اخوان انوری، امیررضا و سیدعلی اکبر سجادی (1400). تحلیل شاخص‌های پیاده‌مداری در بخش مرکزی شهرها (مورد مطالعه: پیاده‌راه صف (سپهسالار) و خیابان سی تیر شهر تهران)، پژوهش‏های جغرافیای برنامه‏ریزی شهری، 9(2)، 335-359.
-       حیدری تمرآبادی، مینا؛ فصیحی، حبیب اله و تاج الدین کرمی(1403). ارزیابی عناصر سرزندگی فضا در پیادهراه جهانشهر کرج، برنامه‏ریزی فضایی، 14(2)، 1-30.
-       رنجبر، سارا و یعقوب پیوسته گر (1402). تبیین اثرات پیاده‏راه شهری بر تقویت حس مکان، سرزندگی و ارتقاء خاطرات جمعی شهروندان (مطالعۀ موردی پیاده‏راه‌های مناطق شش و هشت شهر شیراز)، برنامه‏ریزی و آمایش فضا، 27(1)، 165-188.
-       زنگنه شهرکی، سعید، حمیدی، اکبر و مهدی حسین‏پور (1397). ارزیابی تأثیرات اجتماعی پیاده‌راه‌ها بر شهروندان در بافت‌های قدیمی (مطالعۀ موردی: پیاده‌راه خیام جنوبی شهر ارومیه)، پژوهش‏های جغرافیای برنامه‏ریزی شهری، 6(2)، 237-264.
-       سالاری‏پور، علی اکبر و ذبیح اله بهشتی (1403). بررسی تأثیر کیفیت مکان‌های سوم بر میزان سرزندگی فضاهای شهری (موردپژوهی: پیاده‌راه چهارباغ عباسی اصفهان)، جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری، 28(90)، 63-87.
-       شماعی، علی و سعید یوسفی (1396). ارزیابی طرح‏های توسعه شهری از دیدگاه شهروندان مورد مطالعه: پیاده‏راه‏سازی خیابان سلمان فارسی اهواز، جغرافیا، 15(53)، 112-132.
-       شیخ حسنی، حسین؛ مرادی‏فر، امیر و بهناز پورخداداد (1400). ارزیابی اثرات پیاده‌راه‏سازی بر بهبود ارتباطات و تعاملات اجتماعی شهروندان، مورد مطالعه: پیاده‌راه شهر رشت، پژوهش‏های بومشناسی شهری، 12(3)، 12-38.
-       غیابی، محمد مسعود و منصور منصوری (1399). نقش پیاده‌راه‌های شهری در ارتقای کیفیت محیط شهری از دیدگاه شهروندان (نمونۀ موردی: پیاده‌راه طالقانی شهر ایلام)، فرهنگ ایلام، 21(69)، 188-205.
-       فکوهی، ناصر (1385). انسان‏شناسی شهری، تهران: نشر نی.
-       فلاحی، ایمان (1401). تأثیر نورپردازی در افزایش پیاده‏مداری و برقراری تعاملات اجتماعی (مورد مطالعه: خیابان طالقانی شهر اهواز)، جغرافیا و روابط انسانی، 5(1)، 113-138.
-       فنی، زهره و لیلا احمدی (1399). زنان و جست‌جوی حق به شهر در پیاده‌راه‌های جنسیتی (مورد مطالعه: منطقه 6 شهرداری تهران)، توسعۀ اجتماعی، 15(1)، 71-100.
-       کرمی، اسلام و فرانک عدلی‏فر (1398). امنیت و پایداری اجتماعی در پیاده‏راه‏ها (نمونه موردی: پیاده‏راه عالی قاپو اردبیل)، جامعه‏شناسی سیاسی ایران، 2(3)، 266-277.
-       میرزایی، خلیل و احمد محمدزکی (1395). ارزیابی آثار اجتماعی پیادهراه ‌سازی خیابان 15خرداد واقع در منطقۀ 12 شهرداری تهران (فاز دوم)، پژوهش و برنامه‏ریزی شهری، 7(24)، 121-142.
 
-       Carmona, M. (2003). Public Places Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design. New York: Routledge.
-       Gehl, J. (2010). Cities for People. Washington, D.C.: Island Press.
-       Glasson, J., and Wood, G. (2009). Urban Regeneration and Impact Assessment for Social Sustainability, Impact Assessment and Project Appraisal, Vol. 27, No. 4, PP. 283-290.
-       Klau-Hass (1993). Impact of pedestrianization and traffic calming on retailing a review of the evidence from Germany and the UK. Transport Policy,1(1), 21-31.
-       Rauterkus, S. Y., and Miller, N. (2011). Residential land values and walkability. Journal of Sustainable Real Estate, 3(1), 23-43.
-       Sennett, R. (2019). Building and Dwelling: Ethics for the City. Farrar, Straus and Giroux.
-       Whyte, W. H. (1980). The Social Life of Small Urban Spaces. Project for Public Spaces.