نامه انسان‌شناسی

نامه انسان‌شناسی

تأثیرپذیری سبک‌ زندگی ساکنان از ویژگی‌های کالبدی نخستین مجتمع‌های بلندمرتبۀ شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
در دهه‌های اخیر، رشد جمعیت، محدودیت زمین درون‌شهری و افزایش بهای مسکن، زمینه‌ساز گسترش بلندمرتبه‌سازی در کلان‏شهرها شده‌اند. در تهران نیز این روند در پی توسعۀ کالبدی و سیاست‌های فروش تراکم، شدت بیشتری یافته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تأثیر نخستین مجتمع‌های مسکونی بلندمرتبه بر تحولات سبک‌ زندگی ساکنان در تهران انجام شده است. این پژوهش از رویکرد توصیفی–تحلیلی تاریخی بهره می‌گیرد و در گروه پژوهش‌های کاربردی قرار دارد؛ نمونه‌های موردی شامل مجتمع‌هایی است که در دهه‌های آغازین شکل‌گیری این الگو در تهران احداث شدند و به روش گلوله‌برفی انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدۀ میدانی و تحلیل کالبدیفضایی صورت گرفته است. یافته‌ها حاکی از آن است که سازمان فضایی این مجتمع‌ها ـ ازجمله طراحی مشاعات، فضاهای خدماتی و رفاهی ـ الگوهای جدیدی از سکونت شهری را شکل داده و موجب دگرگونی در مفاهیمی چون حریم خصوصی، تعاملات همسایگی، و هویت مکانی در بافت اجتماعی ساکنان شده است. این پژوهش نشان می‌دهد نخستین بلندمرتبه‌های مسکونی تهران، فراتر از یک تغییر شکلی در کالبد معماری رفته‏اند و محرک تحولی فرهنگی، اجتماعی و فضایی در سبک‌ زندگی و شیوه زیست شهری به‏شمار می‏آیند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Impact of Physical Attributes of Early High-Rise Housing Complexes in Tehran on the Lifestyle Patterns of Their Residents

نویسندگان English

Sahar Lori Alikhani 1
Shervin Mirshahzadeh 2
1 Department of Architecture and Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Architecture and Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran (Responsible author).
چکیده English

In recent decades, population growth, limited urban land, and rising housing prices have contributed to the expansion of high-rise residential development in major metropolises. In Tehran, this trend has intensified due to urban sprawl and density-selling policies. The present study aims to examine the impact of the earliest high-rise residential complexes on the transformation of residents’ lifestyles in Tehran. It employs a descriptive–analytical historical approach and is categorized as an applied research study. The case studies include residential complexes built during the initial decades of high-rise development in Tehran, selected through the snowball sampling method. Data collection was conducted through documentary studies, field observations, and spatial–morphological analysis. The results indicate that the spatial organization of these complexes — including the design of shared spaces, service and recreational facilities — has introduced new patterns of urban living, transforming concepts such as privacy, neighborly interaction, and place identity within the residents’ social fabric. The study concludes that Tehran’s first high-rise residential complexes, beyond merely altering architectural form, served as catalysts for cultural, social, and spatial shifts in urban lifestyles and modes of habitation.

کلیدواژه‌ها English

High-rise housing
lifestyle
Tehran
housing
Residential Complexes
1.     امیدی حسین آبادی، مهدیه؛ و احمدی، قادر. (1399). بررسی الگوهای تراکمی توسعه عمودی مسکن (بلندمرتبهسازی) و تحلیل تأثیرات آن بر کیفیت زندگی (نمونه موردی: ناحیه3 منطقه22 تهران). اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 1(2 )، 92-105.
2.     آرین، مریم؛ منصوری مؤید، فرشته؛ و کردنائیج، اسداله. (1397). رضایتمندی از برند و قصد خرید مجدد مصرف‏کننده: تبیین نقش سبک زندگی و ارزش لذت‏جویانه. پژوهش‏های مدیریت منابع سازمانی، 8(1)، 1-21.
3.     بانی‌مسعود، امیر. (1388). معماری معاصر ایران، نشر هنر معماری قرن، تهران.
4.     باینگانی، بهمن؛ ایراندوست، فهیم؛ و احمدی، سینا. (1392). سبک‌ زندگی از منظر جامعه‌شناسی، مقدمه‌ای بر شناخت و واکاوی مفهوم سبک‌ زندگی. مهندسی‎‌ فرهنگی، 8(77)، 56-74.
5.     بندکیتر، رولاند. (1392). سبک‌های زندگی. ترجمۀ محمدرضا حسن‌زاده، مطالعات سبک‌ زندگی، (5-6)2، 212-201.
6.     پاکدل‌فرد، محمدرضا. ذبیحی، حسین؛ و نقی‌زاده، محمد. (1394). مدیریت مؤلفه‌های اجتماعی و انسانی در مسکن مطلوب اسلامی. فصلنامۀ مدیریت شهری، (43)، 51-66.
7.     پوردیهیمی، شهرام. (1390). فرهنگ و مسکن. مسکن و محیط روستا، (134)، 3-18.
8.     پوردیهیمی، شهرام؛ زمانی، بهادر؛ و تاجی، صمد. (1390)، رویکردی انسانی به مسکن. صفه، (54)، 5-14.
9.     توکلی کازرونی، مهدی، و کشمیری، هادی. (1397). تأثیر عوامل بلندمرتبه بر ارتقاء فرهنگ سکونتگاهی شهر شیراز با بهره‏گیری از مدل تحلیل شکاف. معماری و شهرسازی ایران، 9(16)، 17-32.
10.   خداخواه‌جدی، ساناز، قبادیان، وحید، و تیزقلم‌زنوزی، سعید. (1401). ارزیابی نقش مسکن در کیفیت زندگی شهروندان (نمونه موردی: منطقه 12کلان‏شهر تهران). مطالعات هنر اسلامی، 19(45)، 176-186.
11.   دانشپور، سید عبدالهادی؛ مهدوی نیا، مجتبی؛ و غیائی، محمد مهدی. (1388). جایگاه دانش روان‏شناسی محیطی در ساختمان های بلندمرتبه با رویکرد معماری پایدار. هویت شهر، 3(5)، 29-38.
12.   ذبیحی، حسین؛ رهبری‌منش، کمال و حبیب، فرح. (1390). بررسی رابطه بین میزان رضایت از مجتمع‌های مسکونی و تأثیر مجتمع‌های مسکونی بر روابط انسان. نشریۀ هویت شهر. 5(8)، 103-118.
13.   راپاپورت، آموس. (1388). انسان‌شناسی مسکن. ترجمۀ خسرو افضلیان. مشهد: کتابکدۀ کسری.
14.   روزنامۀ دنیای اقتصاد (24 خرداد 1386). برج‌های دوقلوی سامان.
15.   روزنامۀ شهروند، (نهم خرداد 1396). ساختمان‌های بهجت آباد و ساعی.
16.   زارع شهامتی، مهسا؛ صحراگردمنفرد، ندا؛ و یزدانفر، سیدعباس. (1402). شناسایی و اولویت‌بندی راهکارهای مسکن انعطاف‌پذیر منطبق با سبک‌ زندگی (مطالعه موردی: استان تهران). هویت شهر، 1(17)، 49-62.
17.   سیدین، سیدامین، و عقلی مقدم، کسری. (1394). تأثیر بلندمرتبه‌سازی بر انعطاف‌پذیری محیط و پایداری آن. معماری و شهرسازی آرمان شهر، (15)، 235-243.
18.   شجاعی، محمد؛ و پولادی، پیمان. (1398). مطالعۀ ضرورت‌ها و چالش‏های بلندمرتبه‏سازی (مطالعۀ موردی: شهرستان چالوس).جغرافیا و روابط انسانی. 2(1)، 132-149.
19.   شصتی، شیما؛ و فلامکی، محمدمنصور. (1393). رابطۀ میان سبک زندگی و مسکن ایرانی (با تکیه بر نظریۀ «جامعه کوتاه‏مدت» و نظریۀ «راهبرد و سیاست سرزمینی جامعه ایران»). فصلنامۀ مطالعات میان رشته‏ای در علوم انسانی، 6(3)، 137-117.
20.   صداقتی، عاطفه. (1401). بازتاب سبک نوین زندگی شهری بر ترجیحات افراد و مؤلفه‌های توسعۀ مسکن اسلامی. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 7(۱)، 1-20.
21.   طاهری، جعفر. (1392). معماری، سبکزندگی و اندیشه سبز.  نخستین کنفرانس ملی ساختمان سبز، مشهد، 5-16. 
22.   علی‌پور، ربابه؛ محمودی، سیدامیرسعید؛ و آقالطیفی، آزاده. (1399). بررسی ارتباط عوامل مؤثر بر سبک‌ زندگی و کالبد خانه معاصر در شهر مشهد. دوفصلنامۀ اندیشه معماری، 4(8)، 69-84.
23.   عنوانی، سیدحامد؛ سیدموسوی، سیدحسین؛ فخار نوغانی، وحیده؛ و حسینی‌شاهرودی، سیدمرتضی. (1397). رویکرد سیستمی در تعریف سبک‌ زندگی. نشریۀ معرفت فرهنگی اجتماعی، 9(1)، 81-98.
24.   فاریابی، فهیم، و یزدان فر، سیدعباس. (1399). تأثیر شیوه زندگی بر سازمان فضایی خانه (مطالعه موردی: شهرستان کرمان). معماری اقلیم گرم و خشک، 8(12)، 197-220.
25.   فاضلی، محمد. (1399). مصرف و سبک‌ زندگی. ویراست 1، تهران: علمی فرهنگی.
26.   فرهودی، رحمت‌الله؛ و محمدی، علیرضا. (1380). تأثیر احداث ساختمان‌های بلندمرتبه بر کاربری‌های شهری مطالعه موردی مناطق 1، 2 و 3 شهر تهران. پژوهش‌های جغرافیایی، (41)، 71-82.
27.   فکوهی، ناصر؛ و غزنویان، زهرا. (1391). بررسی انسان‌شناختی تنوع فضایی مطلوب از منظر ساکنان خانه‌های شهری تهران، البرز و قزوین. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران. 2(2)، 29-52.
28.   لالمی، شیده. (1396). قصۀ ساعی و بهجت‌آباد. روزنامۀ شهروند، نهم خرداد.
29.   لالمی، شیده. (1398). اسکان، برج‌های مسکونی. دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، دسترسی در 15 آذرماه ۱۴۰۳، https://cgie.org.ir/fa/article.
30.   مرتاض هجری، محمد؛ یزدان فر، سیدعباس؛ و حسینی، سیدباقر. (1400). بررسی روابط متقابل سبک زندگی و سازمان فضایی خانه؛ مورد مطالعه: خانه‏های مسکونی شهرستان رشت. مطالعات معماری ایران، 10(19)، 193-213.
31.   مستأجران گورتانی، مسلم؛ و برکاتی، سیده آیدا. (1399). سیر تحول بلندمرتبه‌سازی در جهان بعد از جنگ‌جهانی دوم (1939-1945) از منظر مؤلفه‌های پایداری اجتماعی. معماری‏شناسی، 3(14)، 1-8.
32.   مقدسی، نگین سادات؛ خان‌محمدی، مرجان؛ صارمی، حمیدرضا؛ و حقیقت‌بین، مهدی. (1401). سنجش و بررسی تابآوری کالبدی-محیطی و اجتماعی در مجتمع‌های مسکونی، نمونۀ موردی: کوی نوبنیاد (برجهای آ.اس.پ). گفتمان طراحی شهری مروری بر ادبیات و نظریههای معاصر. ۳(۲). 69-96.
33.   مهندسین مشاور پارت، (1389). پیش‏نویس طرح تدوین ضوابط ساخت‏وساز ساختمان‌های بلندمرتبه در پهنه‌ها و زیرپهنه‌های مصوب و مجاز شهر تهران. https://noandishaan.com.
34.   نامیان پریسا، پروا محمد، کشمیری هادی. (1400). بررسی تأثیر سبک‌ زندگی در طراحی مسکن معاصر شیراز. سبک‌ زندگی اسلامی با محوریت سلامت، (5)، 130-136.
35.   وارثی، حمیدرضا؛ موسوی، میرنجف. (1389). بررسی عوامل مؤثر بر قیمت مسکن با استفاده از مدل هدانیک قیمت (مورد مطالعه: منطقه 2 شهر یزد). فصلنامۀ جغرافیا و مطالعات محیطی، (3)، 5-12.
36.   الهی‌زاده، محمدحسن؛ سیروس، راضیه. (1393). الگوسازی مسکن بر پایه سبک‌ زندگی اسلامی. فصلنامۀ سبک زندگی دینی، 1(1)، 35-52.
37.  Ashihara, T., Nishino, A., Lee, Y., Otsuki, T., Nishide, K., & Matsuda, Y. (2019). A study on changes in residential lifestyle and awareness of residents in a housing complex regeneration project. Innovation in Aging, 8(3), 251-253.
38.  Beamish, J.O; Carucci Goss, R; & Emmel, J. (2001). Lifestyle influences on housing preferences. Housing and Society, 28(1-2), 1-28.
39.  Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard: Harvard University Press.
40.  Chaney, D. (2002). Lifestyles. London: Routledge.
41.  Evans, D., & Jackson, T. (2007). Towards a sociology of sustainable lifestyles. Guildford: University of Surrey.
42.  Jansen, S. J. (2011). Lifestyle method. In S. Jansen, C. Coolen, & R. Goetgeluk (Eds.), The measurement and analysis of housing preference and choice (pp. 177–202). Dordrecht: Springer.
43.  Kriese, U., & Scholz, R. W. (2012). Lifestyle ideas of house builders and housing investors. Housing, Theory and Society, 29(3), 288–320.
44.  Kwon, H., & Kim, S. (2017). Variation in the characteristics of everyday life and meaning of urban housing due to the transition of social structure: Focusing on articles published in lifestyle magazines. Sustainability, 9(8), 1-18.
45.  Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford: Oxford University Press.
46.  Lee, H. J., Carucci Goss, R., & Beamish, J. O. (2007). Influence of lifestyle on housing preferences of multifamily housing residents. Housing and Society, 34(1), 11–30.
47.  Rapoport, A. (1969). House form and culture. Hoboken: Prentice Hall.
48.  Rapoport, A. (1982). The meaning of the built environment: A nonverbal communication approach. New York: Sage Publications.
49.  Salama, A.M; Wiedmann, F; & Ibrahim, H.G. (2017). Lifestyle trends and housing typologies in emerging multicultural cities. Journal of Architecture and Urbanism, 41(4), 316-327.
50.  Zarrabi, M., Yazdanfar, S. A., & Hosseini, S. B. (2022). Usage of lifestyle in housing studies: A systematic review paper. Journal of Housing and the Built Environment, 37(2), 575–594.