سهم آموزش عالی در کاهش بحران‌های اجتماعی

نویسنده

استاد دانشگاه تهران

چکیده

از اواخر دهه‌ی شصت و اوایل دهه‌ی هفتاد، سرعت تاسیس موسسات و دانشگاه‌های غیر‌انتفاعی از دانشگاه‌های دولتی فزونی گرفت و دانشگاه‌های غیرانتفاعی به خصوص در بسیاری از شهرها حتی شهرهای دور افتاده بدون در نظر گرفتن نیاز‌های کشور به پذیرش دانشجو آن هم به میزان زیاد اقدام کردند. غافل از اینکه تولید نیروی انسانی متخصص و کارآمد نیاز به متخصصین واجد شرایط دارد. در بسیاری از واحد‌های این دانشگاه‌ها در مناطق دور دست بدون داشتن متخصص باندازه کافی در بعضی از رشته‌ها ـ نه تنها مقطع کارشناسی، بلکه کارشناسی ارشد و دکترا هم راه‌اندازی شد! که در بعضی از آن‌ها یکی دو استاد به صورت پروازی به این شهر‌ها می‌رفتند و می‌روند و اکثر دروس را تدریس و بیشتر پایان‌نامه‌ها را بدون رعایت اصول‏ راهنمایی و مدرک صادر می‌کنند! در بعضی از دانشگاه‌ها هم تعداد افراد غیرمتخصص که درس‌های کاملاً تخصصی را تدریس می‌کنند مخصوصاً در حوزه علوم انسانی که از مهم‌ترین و موثرترین رشته‌هاست، کم نیست.‏ همچنین اساتید و محققان دیگری هم می‌شناسیم که بدون داشتن تخصص و یا بدون اطلاع از یافته‏های مستخرج از پژوهش‏های علمی روشمند، دست به قلم می‌شوند و اطلاعات خود را همراه با تحلیل‌های برخاسته از ذهن خود به‌عنوان یک متخصص بیان می‌کنند! امروزه متاسفانه به موضوع تخصص در بعضی از رشته‌ها بخصوص رشته‌های علوم انسانی و اجتماعی به‌طور‌ جدی نگریسته نمی‌شود، که این خود خطر بزرگی است و می‌تواند به ذات علم و دانشگاه لطمه وارد کند. این وضعیت باعث گردیده که رشد علمی در بعضی از رشته‌ها به صورت کمّی بالا رفته و تعداد مجلات علمی ـ پژوهشی به صورت نامتعارفی افزایش یابد. به تازگی هم در آئین‌نامه جدید نشریات علمی (1398) بدون توجه به توانایی و امکانات تولیدات علمی برحسب رشته، یکباره تعداد مقالات در نشریات علمی در هر شماره یک دو فصلنامه به دو برابر (دوازده مقاله) افزایش داده شد، که این هم خود می‌تواند مشکل جدیدی برای بعضی از رشته‌ها که ظرفیت و توانایی لازم برای این میزان تولید با کیفیت قابل قبول ندارند به وجود آورد، لذا ناچارند مقالات با کیفیت متوسط و پایین را هم به چاپ برساند تا نشریه بتواند به موقع منتشر شود، تا از نظر قانونی با اخطار «تأخیر در چاپ» که باعث کم شدن امتیاز آن‌ها می‌شود روبرو نشوند. این درحالیست که کیست که نداند توانایی تولیدات علمی در همه رشته‌ها یکسان و هم سطح نیست، لذا نیاز به بازبینی چنین دستورالعمل‌هایی ضروری به نظر می‌رسد.